Akademik Dünyada Eşi Görülmemiş Skandal: Kendi Derlediği Kitaba 32 Makale Sığdırdı

Akademik yayıncılık dünyasının temel yapı taşlarından biri olan ‘bağımsız hakemlik’ ve ‘editöryal dürüstlük’ kavramları, bilimsel etik sınırlarını altüst eden çarpıcı bir manipülasyon vakasıyla ciddi bir yara aldı. Hindistan’da düzenlenen ve uluslararası katılımlı olduğu iddia edilen bir fizik konferansının bildiri kitabında (proceedings) yaşananlar, küresel akademik ekosistemde giderek artan nicelik baskısının bilim insanlarını ne denli karanlık yollara sürükleyebileceğini gözler önüne seriyor.

Sistemin Açıkları Nasıl Kullanıldı? 55 Makalenin 32’sinde Aynı İsim

Olayın merkezinde, Hindistan’ın Devanahalli bölgesindeki Government First Grade College fizik bölümünde görevli araştırmacı H.C. Manjunatha bulunuyor. Aralık ayında gerçekleştirilen ‘Uluslararası Gelişen Malzeme Bilimi ve Radyasyon Fiziği Sınırları Konferansı’nda (International Conference on Emerging Frontiers in Material Science and Radiation Physics) koordinatör olarak görev yapan Manjunatha, aynı zamanda konferans bildirilerinin yayımlanacağı özel sayının da dört baş editöründen biriydi.

Skandalın patlak verdiği nokta ise 18 Mart’ta saygın yayıncı kuruluş EDP Sciences çatısı altındaki EPJ Web of Conferences platformunda yayımlanan bildiri kitabı oldu. Söz konusu ciltte yer alan toplam 55 makalenin tam 32’sinde (%58) H.C. Manjunatha’nın yazar olarak imzası bulunuyordu. Üstelik diğer üç editörden sadece biri, önsöz dışında tek bir makaleye katkı sağlamıştı. Bir editörün, kendi denetiminden geçen bir sayıya bu denli yoğun bir şekilde kendi araştırmalarını dahil etmesi, çıkar çatışmasının ve akademik etiğin alenen ihlali anlamına geliyordu.

Dedektif Gibi İz Süren Bilim İnsanları ve İfşa Süreci

Bu akıl almaz yayın anomalisi, bilimsel literatürü temiz tutmayı kendine görev edinen bağımsız araştırmacıların radarına takılmaktan kurtulamadı. Fransa’daki Caen Normandy Üniversitesi’nde görevli ve GANIL’de (Büyük Ulusal Ağır İyon Hızlandırıcısı) araştırmacı olan fizikçi David Boilley, literatürdeki ‘yırtıcı’ (predatory) uygulamaları incelediği sırada bu olağandışı tabloyu fark etti.

Boilley, 22 Mart’ta EPJ Web of Conferences yetkililerine detaylı bir e-posta göndererek, Manjunatha’nın aynı ciltteki hem editörlük hem de baskın yazarlık konumunu gözler önüne serdi. Durumu desteklemek için ağır elementler alanındaki şüpheli makaleleri ifşa eden ön baskı (preprint) formatındaki güncel araştırmasını da yayıncı ile paylaştı.

Yayıncıdan Sert ve Tavizsiz Yanıt: ‘Tüm Sayıyı Geri Çekiyoruz’

Akademik yayıncılıkta genellikle aylar süren soruşturma süreçlerinin aksine, yayıncının yanıtı son derece hızlı ve kesin oldu. Dergi editörü Solange Guehot, ihbardan sadece bir gün sonra David Boilley’e verdiği yanıtta, yayınevinin tüm cildi dolaşımdan kaldıracağını (retract) bildirdi.

“Doğal olarak, H.C. Manjunatha ve tüm ekibi artık Web of Conferences platformunda yayın yapmaktan süresiz olarak men edilmiştir.” – Solange Guehot, EPJ Web of Conferences Editörü

Guehot, bu durumun başlangıçta editoryal süreçte neden fark edilmediğine dair özlü bir özeleştiri de yaptı. Makalelerin ilk aşamada şüphe çekmediğini belirten Guehot, metinlerin manipüle edilmiş alıntılar veya bariz bilimsel tutarsızlıklar gibi “klasik” anormallikler barındırmadığını, ancak eylemin niteliğinin başlı başına büyük bir etik ihlal olduğunu vurguladı.

Taslak Geri Çekme (Retraction) Metninde Çarpıcı İfadeler

Yayıncının hazırladığı geri çekme bildirisinde durumun vehameti açıkça ifade ediliyor:

• Belirli ve organize bir kötüye kullanım söz konusudur.
• Aynı yazarın (H.C. Manjunatha) aynı ciltte 32 makale ile seri yayın (serial publication) yapması kabul edilemez.
• Bu eylem, derginin imajını ve yayınevinin küresel itibarını doğrudan zedeleyen ağır bir ihlaldir.

Savunma: “Sadece Bilim İçin Gece Gündüz Çalıştım”

Hakkındaki suçlamalara ve tarihi yaptırıma karşı savunma yapan H.C. Manjunatha ise olayı akademik bir tutku çerçevesinde açıklamaya çalıştı. Kendisine konferans organizatörleri ve bizzat dergi tarafından bu görevin verildiğini iddia eden araştırmacı, bazı yazım ve sunum hataları olabileceğini kabul etse de, niyetinin tamamen bilimsel ilerleme olduğunu öne sürdü:

“Bilimin ilerlemesine katkıda bulunmak için gönüllü bir temelde, gece gündüz demeden yorulmaksızın çalıştım. Tüm dergi iletişimlerine zamanında yanıt verdim ve bu sorunların çözüleceğine eminim.”

Öte yandan, yayıncının geri çekme kararını konferans organizatörlerine iletmesinin ardından, organizatörlerin cildin iptal edilmesini önlemek adına ‘düzeltici önlemler’ (makale eksiltme vb.) teklif ettiği, ancak yayınevinin akademik etiği korumak adına bu pazarlığı kesin bir dille reddettiği öğrenildi.

Sektörel Etki: Scopus ve Web of Science Endeksleri Risk Altında

EPJ Web of Conferences, küresel akademik dünyada büyük saygı gören Scopus ve Clarivate’in Web of Science veri tabanlarında endekslenmektedir. Bu endeksler, bilim insanlarının terfi, fon alma ve kurumsal prestij gibi kritik aşamalarında belirleyici rol oynamaktadır. Yaşanan bu olay, sadece Manjunatha’nın kariyerini bitirmekle kalmadı, aynı zamanda hakem denetim sistemindeki zafiyetleri istismar eden tüm organizatörler için büyük bir emsal teşkil etti.

Bilim dünyası, niceliğin niteliğin önüne geçtiği bu tür vakalara karşı artık çok daha acımasız ve hızlı reaksiyonlar gösteriyor. Akademik kalitenin korunması, ancak David Boilley gibi bağımsız denetçilerin çabaları ve editoryal kurulların tavizsiz duruşuyla mümkün olmaya devam edecek.