
Vücudunu geliştirmeye kararlı bir spor salonu müdavimi, vücut geliştirmeci bir arkadaşının önerisiyle retatrutid (retatrutide) adlı peptidi denedi. Arkadaşı, 50 ünite enjekte ederse kilo vermeye başlayacağını söylemişti. Adam bu uygulamanın ardından, bu ilaç grubunun ciddi yan etkilerinden biri nedeniyle hastaneye kaldırıldı. Ailenin dostu olan hekim Karthik Achari’nin ifadesiyle: “Bağırsakları temelde hareket etmeyi bıraktı.”
Bu hikâye, onaysız ve denetimsiz peptit ürünlerine artan ilginin yol açtığı pek çok olaydan yalnızca biri. Konunun ciddiyeti, ABD Gıda ve İlaç Dairesi’nin (FDA) bir danışma kurulunu toplamasına neden oldu.
İnsülin ve glukagon benzeri peptitler (GLP-1) gibi birçok peptit ilaç, sağlam klinik çalışma verilerine, üretim standartlarına ve advers olay bildirim sistemine sahip. Semaglutid (Ozempic) bunların en bilinen örneği. Retatrutid ise Eli Lilly tarafından geliştirilen, obezite tedavisini hedefleyen ve GLP-1, glukoza bağımlı insülinotropik polipeptit (GIP) ile glukagonu birlikte içeren bir polipeptit. Henüz hiçbir düzenleyici kurum tarafından insan kullanımı için onaylanmış değil.
Achari’ye göre faz 2 çalışma verileri pazarlama metnine dönüştürüldü ve yüzde 24’lük kilo kaybı rakamı influencer’ların para kazanabileceği bir malzeme haline geldi. Retatrutid sosyal medyada “reta” adıyla, semaglutidin kas koruyucu bir versiyonu olarak tanındı. Talep fırladı, piyasa taklit ürünlerle doldu.
Achari’ye göre FDA, 2023’te yaklaşık 20 popüler ama onaysız peptit ilacın üretimine kısıtlama getirerek farkında olmadan bir düzenleme boşluğu yarattı. Federal Gıda, İlaç ve Kozmetik Yasası’nın 503A bölümü uyarınca FDA’ya kayıtlı karma ilaç (compounding) eczanelerinde hastaya özel reçeteyle hazırlanan ilaçlar, piyasa öncesi onaydan muaf. Karma ilaçtaki bileşenlerin şu koşullardan birini sağlaması gerekiyor:
Yaklaşık 20 peptidin listeden çıkarılması, bunların karma eczanelerde yasal üretimini bir gecede durdurdu. Karar, immünojenisite, toksisite ve kimyasal safsızlık risklerini ve etkililiğe dair sağlam klinik kanıt eksikliğini gidermeyi amaçlıyordu. Ancak talep sürerken adım ters teptı: güvenli ve meşru arz ortadan kalktı, yalnızca araştırma amaçlı (research-use-only) peptit ürünlerinin pazarlanması hızlandı. Achari’nin sözleriyle, takviye üreticileri ve ithalatçılar bu ürünleri yurt dışından getirip bitmiş ürün olarak dağıtmaya başladı. Genellikle daha ucuz olan bu ürünlerin etiketinde çoğunlukla “insan tüketimi için değildir” ifadesi yer alıyor.
“Lisanslı eczaneler, reçeteler, sterilite standartları; hepsi talebe dokunulmadan ortadan kalktı.”
Sorunların bir kısmı basit: Dozu belirleyen bir hekim olmadığında kullanıcılar ne kadar almaları gerektiğini bilmiyor. Retatrutid kullanan aile dostu “50 ünite”nin ne anlama geldiğini bilmeden fazlasıyla yüksek doz aldı. Achari, dozun ünite değil miligram cinsinden belirtilmesi gerektiğini, ürün liyofilize (lyophilized) olduğunda ünitenin anlamlandırılmasının da zor olduğunu vurguluyor.
Daha ciddi sorunlar da var. Bağımsız testlerde bazı denetimsiz ürünlerin satın alınan peptidi hiç içermediği, bazılarının etiketten çok daha yüksek konsantrasyon taşıdığı görüldü. Bazı ürünlerde ağır metal veya bakteriyel endotoksin kirliliği saptandı. Achari’ye göre bir araştırma çerçevesi olmadan sonuç verisi toplanmıyor; bu da kişinin kendi üzerinde deney yapması anlamına geliyor. Onaylı ilaçlardan farklı olarak, işler ters gittiğinde sorumlu tutulabilecek kimse de yok.
FDA’nın Eczane Karma İlaç Danışma Komitesi (PCAC) temmuzda toplandı. Achari de toplantıya katıldı. Komite uzmanlardan, karma ilaç hazırlayıcılarından ve sektör paydaşlarından görüş aldı; yedi popüler ama onaysız peptidin 503A listesine eklenmesini oyladı. Gündemdeki peptitler şunlardı:
Achari, bu ürünlerin çoğunda hayvan verisi bulunduğunu, ancak kontrollü insan çalışmasının asgari düzeyde ya da hiç olmadığını söylüyor. İnsan mide sıvısından izole edilen sentetik bir peptit olan BPC-157, hayvan modellerinde kas-iskelet sistemi yenilenmesi potansiyeli gösterdi; sporcular arasında yaygın olmasına rağmen insanlarda yalnızca küçük pilot çalışmalar yapıldı. Komite, BPC-157 dahil altı peptidin listeye eklenmesi yönünde oy kullandı. Uykusuzluk, narkolepsi ve opioid yoksunluğu için araştırılan emideltid ise tehlikeli etkileri ve bağımlılık riski nedeniyle dışarıda kaldı.
Toplantının bir başka boyutu dikkat çekici: FDA’nın atadığı komite üyelerinin birçoğunun peptit ilaçlarla çıkar ilişkisi var ve ABD Sağlık ve İnsani Hizmetler Bakanı Robert F. Kennedy Jr. peptit kullandığını açıkça söylemiş durumda.
Sektör toplantıyı doğru yönde büyük bir adım olarak karşıladı, ancak Achari’ye göre yasal tablo aynı. Oylar yalnızca tavsiye niteliğinde; hiçbir peptit 503A toplu madde listesine eklenmedi ve görüşülen yedi peptidin tamamının karma ilaç olarak hazırlanması yasak olmaya devam ediyor. FDA’nın toplantı yorumlarını değerlendirip önerilen bir kural yayımlaması, ardından yeni bir kamuoyu yorum turu yapması gerekiyor. Bu süreç bir yıldan uzun sürebilir. Bu arada başka peptitleri ele alacak yeni PCAC toplantıları da önerildi.
FDA bilim insanları yine klinik kanıt eksikliğine dikkat çekti. Achari ise kanıtın tamamen yok olmadığını, parçalı olduğunu söylüyor; bazı bileşikler insanlarda denenmiş, ancak ABD’deki bir klinik çalışmada değil. Eksik olan, düzenleyici kararların dayandığı kontrollü ve sistematik veri ile gerçek dünya kullanımını bu veriye dönüştüren bir mekanizma. Bir de teşvik sorunu var: BPC-157 gibi ürünlerde ucuz ve denetimsiz versiyon piyasayı doldurmuşken bir sponsorun milyonlarca dolarlık klinik çalışma finanse etmesi için neden olmayabilir.
Achari’nin kurduğu PepMD, peptit ilaçlar için güvenlik testi, sağlayıcı yetkilendirmesi ve araştırma merkezi onayı sunan bağımsız bir standart kuruluşu ve peptit ürünlerinde ticari çıkarı yok. Amaç, peptit kullanımına ilişkin verinin ve advers olay bildirimlerinin daha meşru biçimde kullanılabilmesi. Achari’nin tespiti çarpıcı: vücut geliştirme dünyası, biyohacking çevreleri ve gri pazar, farkında olmadan tıp tarihinin en büyük araştırma çalışmasını yürütüyor.
Haber kaynağı: The Scientist
Tüm Hakları Saklıdır © 2026 - Tasarım ve Yazılım: brain.work