
Biyoteknoloji odaklı bir risk sermayesi firmasında teknoloji direktörlüğü (CTO) yapan nörobilimci Elizabeth Hudson, portföy şirketlerini desteklemek için sektör eğilimlerini düzenli olarak analiz ediyordu. Vardığı sonuç netti: veri manzarası hem hacimli hem de yetersizdi. Hudson’a göre belirli hastalıkların hayvan modelleri için devasa veri setleri mevcut, ancak sağlıklı insan bedenini temsil eden veriler hâlâ kıt. Bu eksiklikten yola çıkan Hudson, Ambitious Bio‘yu kurdu ve şirket yakın zamanda Corpus‘u duyurdu: dünyanın en büyük sağlıklı insan protein atlası.
Hudson, sorunun bir kısmını ilaç sektörünün dikey silolar halinde çalışmasına bağlıyor. Şirketler önleme, tanı ya da tedavi zincirindeki tüm adımlarda uzmanlaşmaya çalışıyor. Hudson bunu bir havayolu benzetmesiyle anlatıyor: Havayolu şirketi uçuş ekibi planlamayı, bilet satışını, uçak bakımını ve reklamı iyi yönetmek zorundadır; ama petrol çıkarmak için kuyu açacak jeologlar işe alamaz. Benzer şekilde biyoteknoloji firmaları da veri edinmeye büyük kaynak harcıyor ve bu, asıl faaliyetlerine odaklanmalarını zorlaştırabiliyor.
Odağın proteomik olması bilinçli bir tercih. Genomik verisi bol olsa da Hudson’a göre sağlıklı bedenin proteomik düzeyde nasıl göründüğü hakkında çok az şey biliniyor. Oysa pek çok ilaç proteinleri hedefliyor ve mevcut ilaç keşfi çabaları, insan vücudunda üretilen yüz binlerce proteinin yalnızca küçük bir kısmına yoğunlaşıyor. Hudson bu alanı “karanlık madde”ye benzetiyor: fırsat var, ancak henüz görülemiyor.
Ekip bu “karanlık proteomu” aydınlatmak için sağlıklı, hastalığı olmayan donörlerin ölüm sonrası (postmortem) doku örneklerine yöneldi. Bu örnekler, yaşayan donörlerden alınan numunelere kıyasla araştırmacıların daha derine inmesine olanak tanıyor. Sağlıklı örneklere odaklanmanın gerekçesini Hudson şöyle özetliyor:
“Hangi hastalığı tedavi ediyor olursanız olun, sağlıklı bedenin neye benzediğini bilmelisiniz; çünkü ilacınızın sağlıklı bedeni yerle bir etmesine izin verilmez.”
Araştırmacılar dondurulmuş kadavra doku örnekleri elde etti ve her donörden alınan birden fazla dokuyu kütle spektrometrisi (mass spectrometry) ile analiz etti. Ekip ayrıca insan aort dokusu üzerinde de kütle spektrometrisi uygulayarak bir referans proteom oluşturdu. Bu yaklaşım, her doku örneğinde 12.000’e kadar proteinin tanımlanmasını sağladı.
Elde edilen bilgi, alanın en yaygın kullanılan referansı olan Human Protein Atlas‘ı yüzde 56 oranında genişletti. Yani Corpus, her dokuda önceden bilinen her 100 proteine karşılık 56 yeni protein bilgisi sunuyor. Corpus ile Human Protein Atlas’ın karşılaştırıldığı tüm doku türlerinde, Corpus’un atladığı değil, Human Protein Atlas’ın gözden kaçırdığı en az bir potansiyel ilaç hedefinin ekspresyonunu saptadığı belirtiliyor.
Ambitious Bio şu an yalnızca proteomik veri üretiyor, ancak veri setlerini büyütmeyi planlıyor. Hudson’a göre proteomik sonuçların her donöre ait RNA dizilemesi, tüm genom dizilemesi, histopatoloji, transkriptomik, vücut sıvıları ve elektronik sağlık kayıtlarıyla eşleştirilmesi, donörün genel sağlık durumuna dair çok daha bütüncül bir tablo sunabilir.
Mevcut veriler yalnızca sağlıklı donörlerden geldiği için bir başlangıç referansı (baseline) işlevi görüyor. Hudson ve ekibi önümüzdeki yıl hasta donörleri de kapsama almayı planlıyor. Böylece sağlıklı protein manzarasının hastalık durumlarından nasıl ayrıştığı görülebilecek. Bu da hastalığa özgü ilaç hedeflerine dair ipuçları verebilir ve ilaç keşfi şirketlerini daha az belirsizlik ve daha düşük finansal riskle ilerleyecekleri yönlere çevirebilir.
“Şu anda tedavi bekleyen insanlar var. İnsanlara daha iyi ürünleri daha hızlı ve onları iflas ettirmeyecek fiyatlarla sunma umudumuz varsa, daha iyi veri toplama tek yoldur.”
Hudson, Ambitious Bio’nun ilaç tasarlamayı, geliştirmeyi ya da satmayı planlamadığını vurguluyor. Şirketin vizyonu, keşiflerin üzerine inşa edileceği ham veriyi sunmak. Hudson rolünü şu benzetmeyle tarif ediyor: “Biz, olmadan gökdelenlerin çalışamayacağı ama asla görmediğiniz yeraltı kanalizasyon sistemi gibiyiz.” Corpus ise yapay zekâ araçlarını eğiten ekiplerin insan bedenini daha iyi anlamak için kullanabileceği bir referans sunuyor; bu da daha iyi biyomedikal müdahaleler tasarlanmasına katkı sağlamayı hedefliyor.
Haber kaynağı: The Scientist
Tüm Hakları Saklıdır © 2026 - Tasarım ve Yazılım: brain.work