Ceset Kokusunun Kimyasal İmzası Arama Köpeklerinin Eğitimine Yön Veriyor

H. P. Lovecraft’ın “Herbert West—Reanimator” hikâyesindeki tıp öğrencisi ölüleri diriltmeye çalışır. Gerçek soruşturmacıların elinde ölüleri uyandıracak bir formül yok. Ancak çürüyen bir beden tek kelime etmeden de, yalnızca kokusuyla adli bilimcilere önemli bilgiler verebiliyor. Kanada’daki Windsor Üniversitesi’nden adli bilimci Shari Forbes da on yılı aşkın süredir bu “ölüm kokusunun” kimyasını çözmeye çalışıyor.

Bir Mezarlık Sorusundan Adli Bilime

Forbes’un ölüm kimyasıyla ilişkisi, Sydney Teknoloji Üniversitesi’ndeki (University of Technology Sydney) adli bilim lisans eğitimi sırasında başladı. Bir mezarlığın belirli bir bölümünde cesetlerin neden olması gerektiği gibi çürümediğini araştırıyordu. Forbes, sorunun pratik bir kaynağı olduğunu anlatıyor: mezarlık, belirli bir süre sonra mezar yerlerini yeniden kullanıyordu. Ardından bu bilgiyi adli bilime uygulayabileceğini fark etti. Bedenin nasıl çürüdüğünü anlamak, ölümden bu yana geçen süreyi tahmin etmek için çok önemliydi.

Bugün Forbes, DETECT laboratuvarının başında. Ekibi, yumuşak dokular parçalanıp hücreler dağılırken ve sonunda yalnızca kemikler kalırken bedenden giderek salınan uçucu organik bileşikleri (volatile organic compounds, VOC) örnekliyor.

Köpeklerin Aradığı Koku Neyden Oluşuyor?

Forbes’un koku konusuna ilgisi, insan kalıntılarının aranmasında polis teşkilatlarıyla çalışmaya başlamasıyla doğdu. Aramalarda hep ceset köpekleri bulunuyordu. Köpek yöneticileri ona köpeklerin hangi bileşikleri algıladığını soruyordu. Bir kimyager olarak yanıtlayabilmesi gerektiğini düşündü, ama o sırada gerçekte bilmiyordu. İnsan kalıntılarının kokusunu oluşturan bileşenler belirlenirse, insan kalıntısı arama köpekleri (human remains detection dogs) mağdurları daha verimli bulmak üzere eğitilebiliyor.

Örnekleme Düzeneği

Ölümün hemen ardından yumuşak doku çürümesi, çevreye salınan yüzlerce VOC üretiyor. Forbes ve ekibi bunları yakalamak için bir cesedin tamamını örtecek büyüklükte bir metal başlık kullanıyor. Yapının üstündeki küçük bir açıklığa sorbent tüpler takılıyor. Çürümenin karmaşık ve sürekli değişen kokusunu yakalamak için uçucu bileşikler farklı zaman dilimlerinde örnekleniyor. Tüpler laboratuvara götürülüyor ve kokular gaz kromatografisi-kütle spektrometrisi (gas chromatography-mass spectrometry, GC-MS) ile analiz ediliyor.

Taze Cesetten Çürüyene Geçiş

Ekip bu düzenekle yakın zamanda, taze cesetleri çürümekte olanlardan ayıran geçiş koku imzasını belirledi. Ölüm sonrası kokuya geçiş, çürümenin üçüncü gününden sonra belirginleşiyor. Bu dönemde araştırmacılar bakteri etkinliğine bağlı şişmeyi gözlemliyor ve kükürt ile azot içeren bileşiklerin salındığını saptıyor. Bu bulgu 2025’te Forensic Science International: Synergy dergisinde yayımlandı.

Suda Koku Profili Değişiyor

Forbes, çevresel faktörlerin bir cesedin saldığı VOC’ları nasıl etkilediğini de inceliyor. Özellikle suyun etkisi ilgisini çekiyor, çünkü birçok kişi nehirlerde kayboluyor. Ekibi yakın zamanda, Kanada polisinin köpek eğitiminde kullandığı, bağışlanmış ve ampute edilmiş bir ayağı suya batırarak salınan VOC’ları inceledi.

  • En belirgin bileşikler aromatik, halkalı (siklik) ve alifatik hidrokarbonlardı.
  • Çürümeyle ilişkili VOC’ları belirlemekte kullanılan iki örnekleme yöntemi benzer koku profilleri verdi.
  • Bu sonuç, yöntemlerin suda çürüyen insan kalıntılarının kokusunu toplamak için uygulanabilir olduğunu düşündürüyor.

Çalışma, kapsamlı iki boyutlu gaz kromatografisi kullanılarak Forensic Chemistry dergisinde 2024’te yayımlandı. Forbes’a göre sudaki kalıntıları bulmak köpekler için zor, çünkü koku profili karada karşılaştıkları profilden farklı. Köpeklerin doğru bileşiklerle eğitilmesi gerekiyor ki bir tekneye bindirilip suyun altındaki kalıntıları bulmaları istendiğinde başarılı olsunlar.

Zorlu Bir İş: Ölülerle Çalışmak

Forbes, bu tür araştırmaların zorluklarını da kabul ediyor.

  1. Kalıntılara erişim: İnsan çürümesini inceleyen araştırmacıların insan kalıntılarına ulaşması gerekiyor. Bunlar genellikle üniversitelerin beden bağışı ya da anatomik hediye programlarıyla sağlanıyor.
  2. Köpeklerle eşleştirme: Kimyasal analiz sonuçlarını köpeklerin verdiği tepkilerle ilişkilendirmek güç olabiliyor. Forbes, “Köpekler kendi bildiklerini yapıyor, bu yüzden çok uyumlu olmak gerekiyor. Davranışlarından fazla anlam çıkarmamaya dikkat etmeliyiz” diyor. Yine de köpeklerle çalışmayı işin “eğlenceli kısmı” olarak görüyor. Öğrencilerinin çoğu, hepsi kimya mezunu olmasına rağmen kimya için değil köpekler için geliyor.
  3. Açık hava laboratuvarları: Bedenlerin farklı çevre koşullarında nasıl çürüdüğünü denemek için, halk arasında “ceset çiftlikleri” (body farms) denen tesisler gerekiyor.

Ceset Çiftlikleri

Bu tür ilk tesis 1980’lerde Tennessee Üniversitesi’nde kuruldu. Bugün Kuzey Amerika, Avrupa ve Avustralya’da 15 ceset çiftliği var. Forbes, Avustralya ve Kanada’daki ilk tesislerin kurulmasına yardım etti. Bu tesisleri açmanın uzun soluklu bir süreç olduğunu belirtiyor: şehirlerde, evlerin ya da yerleşimlerin yakınında olamıyorlar.

Toplumun bu tesisleri kabulü büyük farklılık gösteriyor. Ama amaç anlatıldığında bakış açıları sıklıkla değişiyor.

“Her zaman o tiksinti faktörü var. Ama araştırmamızın polise nasıl yardım ettiğini, kayıp kişileri bulmamıza nasıl katkı sağladığını, bir cinayet kurbanının failini adalete nasıl ulaştırabileceğimizi anlattığımızda anlıyorlar.” — Shari Forbes

Forbes’a göre empati sahibi herkes buna uyum sağlar, yeter ki tesis kendi arka bahçesinde olmasın.

Haber kaynağı: The Scientist

Editör Yorumu!

GC-MS tabanlı VOC profilleme, adli kimya laboratuvarları için yalnızca bir araştırma konusu değil; köpek eğitiminde kullanılacak referans koku bileşiklerinin belirlenmesinde doğrudan iş akışına dönüşebilecek bir yaklaşım. Sorbent tüplerle örnekleme ve ardından GC-MS analizi, benzer cihaz altyapısına sahip laboratuvarların uyarlayabileceği bir zincir sunuyor. Çalışmada suda çürüyen kalıntılar için iki farklı örnekleme yönteminin benzer profil vermesi, sahada kullanılabilecek pratik toplama protokolleri açısından izlenmesi gereken bir sonuç. Çürümenin üçüncü gününden sonra kükürt ve azot içeren bileşiklerin öne çıkması da ölüm zamanı tahmininde hangi bileşik sınıflarına odaklanılabileceğine dair ipucu veriyor. Öte yandan köpek davranışı ile kimyasal veriyi eşleştirmenin zorluğu, koku temelli yöntemlerin tek başına değil, kontrollü doğrulamalarla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor. İnsan kalıntısı içeren araştırmaların bağışa dayalı programlara ve özel tesis gereksinimlerine bağlı olması, bu alanda kurulacak her yeni çalışmanın uzun hazırlık gerektireceği anlamına geliyor.

Araştırmacılar, cesedin tamamını örten metal bir başlığın üzerindeki açıklığa sorbent tüpler takarak çürüme sırasında salınan uçucu organik bileşikleri (VOC) farklı zaman dilimlerinde topluyor. Tüpler laboratuvara götürülüyor ve gaz kromatografisi-kütle spektrometrisi (GC-MS) ile analiz ediliyor.

Forbes ve ekibinin belirlediği geçiş koku imzası, çürümenin üçüncü gününden sonra belirginleşiyor. Bu dönemde bakteri etkinliğine bağlı şişme gözleniyor ve kükürt ile azot içeren bileşikler salınıyor. Bulgu 2025'te Forensic Science International: Synergy dergisinde yayımlandı.

Sudaki kalıntıların koku profili, köpeklerin karada karşılaştığı profilden farklı. Suya batırılmış ampute bir ayakla yapılan çalışmada en belirgin bileşikler aromatik, siklik ve alifatik hidrokarbonlar oldu. Köpeklerin tekneden suyun altındaki kalıntıları bulabilmesi için bu doğru bileşiklerle eğitilmesi gerekiyor.

Bülten Aboneliği

Sosyal Medyada Paylaşın

LabHaber

Tüm Hakları Saklıdır © 2026 - Tasarım ve Yazılım: brain.work

labhaber, laboratuvar, analiz, biyoteknoloji ve test alanlarında faaliyet gösteren profesyoneller için hazırlanmış bağımsız bir sektörel haber platformudur.