
H. P. Lovecraft’ın “Herbert West—Reanimator” hikâyesindeki tıp öğrencisi ölüleri diriltmeye çalışır. Gerçek soruşturmacıların elinde ölüleri uyandıracak bir formül yok. Ancak çürüyen bir beden tek kelime etmeden de, yalnızca kokusuyla adli bilimcilere önemli bilgiler verebiliyor. Kanada’daki Windsor Üniversitesi’nden adli bilimci Shari Forbes da on yılı aşkın süredir bu “ölüm kokusunun” kimyasını çözmeye çalışıyor.
Forbes’un ölüm kimyasıyla ilişkisi, Sydney Teknoloji Üniversitesi’ndeki (University of Technology Sydney) adli bilim lisans eğitimi sırasında başladı. Bir mezarlığın belirli bir bölümünde cesetlerin neden olması gerektiği gibi çürümediğini araştırıyordu. Forbes, sorunun pratik bir kaynağı olduğunu anlatıyor: mezarlık, belirli bir süre sonra mezar yerlerini yeniden kullanıyordu. Ardından bu bilgiyi adli bilime uygulayabileceğini fark etti. Bedenin nasıl çürüdüğünü anlamak, ölümden bu yana geçen süreyi tahmin etmek için çok önemliydi.
Bugün Forbes, DETECT laboratuvarının başında. Ekibi, yumuşak dokular parçalanıp hücreler dağılırken ve sonunda yalnızca kemikler kalırken bedenden giderek salınan uçucu organik bileşikleri (volatile organic compounds, VOC) örnekliyor.
Forbes’un koku konusuna ilgisi, insan kalıntılarının aranmasında polis teşkilatlarıyla çalışmaya başlamasıyla doğdu. Aramalarda hep ceset köpekleri bulunuyordu. Köpek yöneticileri ona köpeklerin hangi bileşikleri algıladığını soruyordu. Bir kimyager olarak yanıtlayabilmesi gerektiğini düşündü, ama o sırada gerçekte bilmiyordu. İnsan kalıntılarının kokusunu oluşturan bileşenler belirlenirse, insan kalıntısı arama köpekleri (human remains detection dogs) mağdurları daha verimli bulmak üzere eğitilebiliyor.
Ölümün hemen ardından yumuşak doku çürümesi, çevreye salınan yüzlerce VOC üretiyor. Forbes ve ekibi bunları yakalamak için bir cesedin tamamını örtecek büyüklükte bir metal başlık kullanıyor. Yapının üstündeki küçük bir açıklığa sorbent tüpler takılıyor. Çürümenin karmaşık ve sürekli değişen kokusunu yakalamak için uçucu bileşikler farklı zaman dilimlerinde örnekleniyor. Tüpler laboratuvara götürülüyor ve kokular gaz kromatografisi-kütle spektrometrisi (gas chromatography-mass spectrometry, GC-MS) ile analiz ediliyor.
Ekip bu düzenekle yakın zamanda, taze cesetleri çürümekte olanlardan ayıran geçiş koku imzasını belirledi. Ölüm sonrası kokuya geçiş, çürümenin üçüncü gününden sonra belirginleşiyor. Bu dönemde araştırmacılar bakteri etkinliğine bağlı şişmeyi gözlemliyor ve kükürt ile azot içeren bileşiklerin salındığını saptıyor. Bu bulgu 2025’te Forensic Science International: Synergy dergisinde yayımlandı.
Forbes, çevresel faktörlerin bir cesedin saldığı VOC’ları nasıl etkilediğini de inceliyor. Özellikle suyun etkisi ilgisini çekiyor, çünkü birçok kişi nehirlerde kayboluyor. Ekibi yakın zamanda, Kanada polisinin köpek eğitiminde kullandığı, bağışlanmış ve ampute edilmiş bir ayağı suya batırarak salınan VOC’ları inceledi.
Çalışma, kapsamlı iki boyutlu gaz kromatografisi kullanılarak Forensic Chemistry dergisinde 2024’te yayımlandı. Forbes’a göre sudaki kalıntıları bulmak köpekler için zor, çünkü koku profili karada karşılaştıkları profilden farklı. Köpeklerin doğru bileşiklerle eğitilmesi gerekiyor ki bir tekneye bindirilip suyun altındaki kalıntıları bulmaları istendiğinde başarılı olsunlar.
Forbes, bu tür araştırmaların zorluklarını da kabul ediyor.
Bu tür ilk tesis 1980’lerde Tennessee Üniversitesi’nde kuruldu. Bugün Kuzey Amerika, Avrupa ve Avustralya’da 15 ceset çiftliği var. Forbes, Avustralya ve Kanada’daki ilk tesislerin kurulmasına yardım etti. Bu tesisleri açmanın uzun soluklu bir süreç olduğunu belirtiyor: şehirlerde, evlerin ya da yerleşimlerin yakınında olamıyorlar.
Toplumun bu tesisleri kabulü büyük farklılık gösteriyor. Ama amaç anlatıldığında bakış açıları sıklıkla değişiyor.
“Her zaman o tiksinti faktörü var. Ama araştırmamızın polise nasıl yardım ettiğini, kayıp kişileri bulmamıza nasıl katkı sağladığını, bir cinayet kurbanının failini adalete nasıl ulaştırabileceğimizi anlattığımızda anlıyorlar.” — Shari Forbes
Forbes’a göre empati sahibi herkes buna uyum sağlar, yeter ki tesis kendi arka bahçesinde olmasın.
Haber kaynağı: The Scientist
Tüm Hakları Saklıdır © 2026 - Tasarım ve Yazılım: brain.work