
Küresel ölçekte bilime duyulan güven, pandemi döneminde ulaştığı zirveden geriliyor. Londra merkezli araştırma vakfı Wellcome’un yayımladığı Wellcome Global Monitor 2026 raporu, 2025’te 140 ülkede 140 binden fazla yetişkinle yapılan anketin sonuçlarını ortaya koyuyor. Bulgular, bilim kurumlarının bütçe baskısı, yanlış bilgi ve siyasi sorgulamayla karşı karşıya olduğu bir döneme denk geliyor.
Anketin başladığı günden beri üç turun tamamına katılan 108 ülke karşılaştırıldığında, bilime ‘biraz’ ya da ‘çok’ güvendiğini söyleyenlerin oranı yüzde 72 oldu. Bu oran 2020’de yüzde 80’e kadar çıkmıştı. Anketin ilk yılı olan 2018’de ise yüzde 77 ölçülmüştü. Yani güven, pandemi sonrasında 2018 düzeyinin de altına indi.
Asıl çarpıcı veri, ‘çok’ güvenenlerin payında. Bilim insanlarına ‘çok’ güvenenlerin oranı 2020’de yüzde 43 iken 2025’te yüzde 32’ye geriledi. Bu, anketin izlediği tüm meslek ve kurumlar arasındaki en sert düşüş.
Güçlü güven, Kuzey Amerika’da, Avrupa’nın büyük bölümünde ve Avustralya ile Yeni Zelanda’da en yüksek düzeyini korudu.
Yorumcular en sert düşüşlerin arkasında ekonomik sıkıntıyı gösteriyor. Science for Africa Foundation Baş Bilim Sorumlusu Evelyn Gitau, tablonun bilimin acil sorunları gözle görülür biçimde çözmediği topluluklardaki yaşanmış deneyimi yansıttığını söylüyor. SciDev.Net’e konuşan Gitau durumu şöyle özetledi:
“İnsanlar şunu söylüyor: Hayatım zor ve bilimin bunu düzeltebileceğini biliyorum ama düzeltmiyor. O yüzden güvenim yok.”
Raporun araştırma etiğini bir etken olarak incelemediğini de not etmek gerekiyor. Bu konu ayrıca gündemde. Portekiz üniversitelerindeki araştırmacıların yüzde 90’dan fazlasının en az bir şüpheli araştırma davranışını kabul ettiği yakın tarihli bir anket buna örnek gösteriliyor. Ancak Wellcome verileri bu bağlantıyı test etmiyor.
Pandemi dönemindeki güven artışı her yerde aynı şekilde yaşanmadı. Afrika’nın bazı kesimlerinde COVID-19 sonrasında benzer bir yükseliş görülmedi. Gitau bunu COVID-19 aşılarına erişimdeki eşitsizlikle ilişkilendiriyor.
Latin Amerika’da ülkeler arasındaki farklar belirgin:
Tablo tek yönlü değil. Dünya genelinde hâlâ daha fazla insan bilim insanlarına ‘çok’ güveniyor; ulusal hükümetlere veya gazetecilere güvenenlerin oranı bunun gerisinde. Oviedo Üniversitesi’nden Carmelo Polino, SciDev.Net’e verdiği demeçte düşüşün ‘yaygın bir güven krizi anlamına gelmediğini’ belirtti.
Anket gözlemsel nitelikte. Yani maddi güvence, kurumlara güven ve bilime güven arasında korelasyonlar kuruyor, neden-sonuç ilişkisi kanıtlamıyor. Rapor yazarları, tek bir küresel rakamın ülkeler arasındaki keskin farkları gizlediği konusunda uyarıyor.
Bir yöntem değişikliği de küresel ortalamayı etkiliyor. Çin’in 2025’te anketlenme biçimindeki değişiklik, küresel ortalama üzerinde önemli bir etki yaratıyor. Çin hariç tutulduğunda 2018-2025 arasında güven daha istikrarlı görünüyor. Ancak bilime ‘çok’ güvenenlerin payı, Çin dahil de hariç de 2020’den bu yana düşmüş durumda.
Daha düşük güven, araştırma fonlarına ve halk sağlığı önerilerine yönelik kamu desteğini aşındırabilir. Üstelik birçok ülkede bilim kurumları zaten bütçe baskısı altında. Yine de rapor, ‘bilime güven ile aşı kararları arasındaki ilişkinin basit olmadığı’ uyarısını yapıyor.
Bilim iletişimcileri güveni yeniden kurmak için giderek daha fazla doğrudan kamuoyuyla temasa yöneliyor. Rapor yazarlarına göre kalıcı çözüm, bilimin fayda sağladığını göstermekten fazlasını gerektiriyor. Hükümetlerin, bilim insanlarının, fon sağlayıcıların ve bilim kurumlarının, hizmet ettikleri toplumları yansıtacak biçimlerde güven kazanması gerekiyor.
Wellcome CEO’su John-Arne Røttingen de basın açıklamasında bilimsel gelişmelerin insanların hayatında anlamlı fark yaratıp yaratmayacağını kamuoyu güveninin belirlediğini vurguladı.
Haber kaynağı: The Scientist
Tüm Hakları Saklıdır © 2026 - Tasarım ve Yazılım: brain.work