Bilime Güven Pandemi Zirvesinden Geriledi, Maddi Zorluk Çekenlerde Düşüş Sert

31 Ekim 2026
3 dk dk okuma süresi
Bilime Güven Pandemi Zirvesinden Geriledi, Maddi Zorluk Çekenlerde Düşüş Sert

Küresel ölçekte bilime duyulan güven, pandemi döneminde ulaştığı zirveden geriliyor. Londra merkezli araştırma vakfı Wellcome’un yayımladığı Wellcome Global Monitor 2026 raporu, 2025’te 140 ülkede 140 binden fazla yetişkinle yapılan anketin sonuçlarını ortaya koyuyor. Bulgular, bilim kurumlarının bütçe baskısı, yanlış bilgi ve siyasi sorgulamayla karşı karşıya olduğu bir döneme denk geliyor.

Rakamlarla Güven Kaybı

Anketin başladığı günden beri üç turun tamamına katılan 108 ülke karşılaştırıldığında, bilime ‘biraz’ ya da ‘çok’ güvendiğini söyleyenlerin oranı yüzde 72 oldu. Bu oran 2020’de yüzde 80’e kadar çıkmıştı. Anketin ilk yılı olan 2018’de ise yüzde 77 ölçülmüştü. Yani güven, pandemi sonrasında 2018 düzeyinin de altına indi.

Asıl çarpıcı veri, ‘çok’ güvenenlerin payında. Bilim insanlarına ‘çok’ güvenenlerin oranı 2020’de yüzde 43 iken 2025’te yüzde 32’ye geriledi. Bu, anketin izlediği tüm meslek ve kurumlar arasındaki en sert düşüş.

  • Bilime ‘biraz’ veya ‘çok’ güven: 2018’de %77, 2020’de %80, 2025’te %72
  • Bilim insanlarına ‘çok’ güven: 2020’de %43, 2025’te %32
  • Maddi açıdan zorlananlarda bilime ‘çok’ güven: %20; rahat yaşayanlarda: %39
  • ‘Çok’ güvenenlerin payı, anketin izlediği 14 küresel bölgenin hepsinde 2020-2025 arasında düştü

Güçlü güven, Kuzey Amerika’da, Avrupa’nın büyük bölümünde ve Avustralya ile Yeni Zelanda’da en yüksek düzeyini korudu.

Düşüşün Ardındaki Etken: Ekonomik Zorluk

Yorumcular en sert düşüşlerin arkasında ekonomik sıkıntıyı gösteriyor. Science for Africa Foundation Baş Bilim Sorumlusu Evelyn Gitau, tablonun bilimin acil sorunları gözle görülür biçimde çözmediği topluluklardaki yaşanmış deneyimi yansıttığını söylüyor. SciDev.Net’e konuşan Gitau durumu şöyle özetledi:

“İnsanlar şunu söylüyor: Hayatım zor ve bilimin bunu düzeltebileceğini biliyorum ama düzeltmiyor. O yüzden güvenim yok.”

Raporun araştırma etiğini bir etken olarak incelemediğini de not etmek gerekiyor. Bu konu ayrıca gündemde. Portekiz üniversitelerindeki araştırmacıların yüzde 90’dan fazlasının en az bir şüpheli araştırma davranışını kabul ettiği yakın tarihli bir anket buna örnek gösteriliyor. Ancak Wellcome verileri bu bağlantıyı test etmiyor.

Bölgeler Arasında Dengesiz Toparlanma

Pandemi dönemindeki güven artışı her yerde aynı şekilde yaşanmadı. Afrika’nın bazı kesimlerinde COVID-19 sonrasında benzer bir yükseliş görülmedi. Gitau bunu COVID-19 aşılarına erişimdeki eşitsizlikle ilişkilendiriyor.

Latin Amerika’da ülkeler arasındaki farklar belirgin:

  • Şili: Bilime en azından biraz güvenenlerin oranı 2020’de %81 iken 2025’te %63’e indi.
  • Brezilya: Oran 2018’de %64’ten 2020’de %76’ya çıktı, 2025’te %74 oldu.

Tabloyu Dengeleyen Bulgular ve Yöntemsel Notlar

Tablo tek yönlü değil. Dünya genelinde hâlâ daha fazla insan bilim insanlarına ‘çok’ güveniyor; ulusal hükümetlere veya gazetecilere güvenenlerin oranı bunun gerisinde. Oviedo Üniversitesi’nden Carmelo Polino, SciDev.Net’e verdiği demeçte düşüşün ‘yaygın bir güven krizi anlamına gelmediğini’ belirtti.

Anket gözlemsel nitelikte. Yani maddi güvence, kurumlara güven ve bilime güven arasında korelasyonlar kuruyor, neden-sonuç ilişkisi kanıtlamıyor. Rapor yazarları, tek bir küresel rakamın ülkeler arasındaki keskin farkları gizlediği konusunda uyarıyor.

Bir yöntem değişikliği de küresel ortalamayı etkiliyor. Çin’in 2025’te anketlenme biçimindeki değişiklik, küresel ortalama üzerinde önemli bir etki yaratıyor. Çin hariç tutulduğunda 2018-2025 arasında güven daha istikrarlı görünüyor. Ancak bilime ‘çok’ güvenenlerin payı, Çin dahil de hariç de 2020’den bu yana düşmüş durumda.

Neden Önemli?

Daha düşük güven, araştırma fonlarına ve halk sağlığı önerilerine yönelik kamu desteğini aşındırabilir. Üstelik birçok ülkede bilim kurumları zaten bütçe baskısı altında. Yine de rapor, ‘bilime güven ile aşı kararları arasındaki ilişkinin basit olmadığı’ uyarısını yapıyor.

Bilim iletişimcileri güveni yeniden kurmak için giderek daha fazla doğrudan kamuoyuyla temasa yöneliyor. Rapor yazarlarına göre kalıcı çözüm, bilimin fayda sağladığını göstermekten fazlasını gerektiriyor. Hükümetlerin, bilim insanlarının, fon sağlayıcıların ve bilim kurumlarının, hizmet ettikleri toplumları yansıtacak biçimlerde güven kazanması gerekiyor.

Wellcome CEO’su John-Arne Røttingen de basın açıklamasında bilimsel gelişmelerin insanların hayatında anlamlı fark yaratıp yaratmayacağını kamuoyu güveninin belirlediğini vurguladı.

Haber kaynağı: The Scientist

Editör Yorumu!

Hasta, hekim ve kamuoyuyla doğrudan temas eden laboratuvar çalışanları için çıkarım, güvenin yalnızca doğru sonuç üretmekle korunamayacağıdır. Rapor, güvenin en çok maddi zorluk yaşayanlarda zayıfladığını gösteriyor. Dolayısıyla test sürecini, sonucun ne anlama geldiğini ve maliyetin kime nasıl yansıdığını sade bir dille anlatmak, iş akışının parçası sayılmalı. Araştırma yapan laboratuvarlarda ise veri şeffaflığı ve etik uygulamalar, fon ve kamu desteği tartışmalarında giderek daha belirleyici olabilir. Bulguların gözlemsel olduğunu ve ülkeler arasında büyük farklar bulunduğunu da akılda tutmak gerekiyor. Raporun ülke bazlı verileri incelenerek yerel bağlam için doğrudan çıkarım yapmaktan kaçınılmalı.

Üç turun tamamına katılan 108 ülke karşılaştırıldığında, bilime 'biraz' veya 'çok' güvenenlerin oranı 2020'deki %80'den 2025'te %72'ye geriledi. Bu oran 2018'de %77 idi. Bilim insanlarına 'çok' güvenenlerin payı ise %43'ten %32'ye düştü.

Bülten Aboneliği

Sosyal Medyada Paylaşın

LabHaber

Tüm Hakları Saklıdır © 2026 - Tasarım ve Yazılım: brain.work

labhaber, laboratuvar, analiz, biyoteknoloji ve test alanlarında faaliyet gösteren profesyoneller için hazırlanmış bağımsız bir sektörel haber platformudur.