
DNA hasarı her zaman eşit sonuç doğurmaz. Hücre her bölündüğünde genomunu kopyalamak zorundadır ve genomun bazı bölgelerini kopyalamak diğerlerinden daha zordur. Kanser hücreleri bu kopyalama aksaklıklarını aşmak için koruyucu bir yanıta bağımlıdır. NYU Langone Health’in Perlmutter Kanser Merkezi’ndeki araştırmacıların Nature Cell Biology dergisinde yayımlanan çalışması, sorunların kromozom üzerinde tam olarak nerede ortaya çıktığını gösteriyor. Çalışmaya göre PARP inhibitörleriyle bu yanıt engellendiğinde hasar o bölgelerde birikiyor.
“Positional replication fork instability drives PARP inhibitor cytotoxicity” başlıklı çalışmanın eş-sorumlu yazarları NYU Grossman Tıp Fakültesi’nde biyokimya ve moleküler farmakoloji profesörü olan Eli Rothenberg ile aynı laboratuvarda doktora sonrası araştırmacı olan Dipika Gupta.
Ekip, meme kanseri ve küçük hücreli akciğer kanseri modellerinde yaptığı CRISPR taramalarıyla yola çıktı. Taramalar, yeni kopyalanmış kromozomları bir arada tutmaya yardımcı olan ESCO2 proteinini PARP inhibitörlerine duyarlılığın güçlü bir belirleyicisi olarak işaretledi. ESCO2’nin kısmi kaybı bile kolorektal, over ve akciğer kanseri hücrelerinde duyarlılığı artırdı.
Burada önemli bir ayrıntı var: ESCO2’si azaltılmış hücreler, test edilen homolog rekombinasyon yanıtını korudu. Bu DNA onarım yolu, PARP inhibitörlerinin tipik olarak kullanıldığı BRCA mutasyonlu kanserlerde bozuk durumda. Yani duyarlılığın kaynağı bilinen BRCA tipi onarım kusuru değildi.
Duyarlılığın nedenini anlamak için araştırmacılar, Rothenberg laboratuvarında geliştirilen son derece hassas bir mikroskopi yaklaşımı olan nicel tek molekül görüntülemeye (quantitative single-molecule imaging) başvurdu. Rothenberg’e göre bu yöntem, kopyalanmayla ilişkili hasar bölgelerinin diğer yöntemlerle kolayca ayrılamayan alt tiplerini birbirinden ayırt etmeyi mümkün kıldı.
ESCO2 azaltıldığında G-kuadrupleksler (G-quadruplex, G4) arttı. G4’ler, DNA’nın katlanmasıyla oluşan ve kopyalamayı engelleyebilen yapılar. Artış genomun tamamına yayılmadı. Küçük bir kopyalanma bölgesi alt kümesinde, özellikle sentromerlerin yanındaki tekrarlı perisentromerik bölgelerde yoğunlaştı.
“Görüntüleme, hasarı tüm hücre boyunca ölçmenin ötesine geçmemizi sağladı. İnce replikasyon sorunlarını saptayabildik, ilgili bölgeleri ayırt edebildik ve hücrelerin dayandığı koruyucu yanıtı belirleyebildik.” — Dipika Gupta
Hücrelerin dayandığı yanıt PARP1 aktivitesine bağlıydı ve iki protein daha içeriyordu:
ESCO2’si azaltılmış hücrelerde PARP inhibisyonu bu yanıtı bozdu. G4’ler daha da biriktiği için DNA sentezi geriledi ve sentromerlere yakın bölgelerdeki hasar arttı. Araştırmacılar, hücrelerin ilaçlara duyarlılığını bu zincirle açıklıyor.
Rothenberg, DNA hasarını çoğunlukla nicelik üzerinden düşündüğümüzü hatırlatıyor: Daha fazla hasar, kanser hücresini öldürme şansını artırıyor. Bu çalışmada ise yanıtı belirleyen etkenlerden biri olarak konum öne çıkıyor.
“Çalışmamız genomik bir Aşil topuğunu ortaya koyuyor: Replikasyon sorunlarının orantısız ölçüde ağır sonuçlar doğurabildiği küçük bir bölge alt kümesi. Bu bölgeleri belirlemek, kanser hücrelerinin hayatta kalmak için neye dayandığını ve belirli bir tedavinin neden bu kadar etkili olabildiğini açıklamaya yardımcı oluyor.” — Eli Rothenberg
Yazarlara göre sonuçlar, kanser ilaçlarına duyarlılığı gösterecek biyobelirteçlerin geliştirilmesi için bir temel oluşturuyor. Bulgular ayrıca DNA’ya zarar veren diğer tedavilerin de kısmen bu hassas genomik bölgelere daha kolay isabet etmeleri sayesinde etkili olabileceği ihtimalini gündeme getiriyor. Bunun başka genetik bağlamlarda ve başka tedavilerle de geçerli olup olmadığı henüz test edilmedi.
Rothenberg, görüntüleme yaklaşımlarını hasta kaynaklı kanser hücrelerine uygulamak için klinisyenlerle çalışıyor. Amaç, kimlerin tedaviye yanıt vereceğini öngörmeye yardımcı olabilecek replikasyon stresi ve DNA hasarı örüntülerini belirlemek.
Çalışma kanser hücre modellerinde yürütüldü. Bu özelliklerin tedavi kararlarına rehberlik edip edemeyeceğini belirlemek için ek preklinik ve klinik araştırmalara ihtiyaç var. Bulgular şimdilik PARP inhibitörlerinin etki mekanizmasına dair yeni bir açıklama sunuyor ve hastaya yönelik bir test ya da tedavi önerisi içermiyor.
Çalışma: Nature Cell Biology · Haber kaynağı: GEN
Tüm Hakları Saklıdır © 2026 - Tasarım ve Yazılım: brain.work