CAR T’ye Alternatifler: NK, iNKT ve BiTE Terapileri Klinik Denemelerde

9 Kasım 2026
6 dk dk okuma süresi
CAR T’ye Alternatifler: NK, iNKT ve BiTE Terapileri Klinik Denemelerde

Kimerik antijen reseptörü (chimeric antigen receptor, CAR) T hücre tedavisi, immünoterapide önemli bir dönüm noktası oldu. Alliance for Cancer Gene Therapy verilerine göre bugüne kadar Kymriah® ve Yescarta® gibi yedi tedavi kan kanserleri için onay aldı. Yine de yaklaşım katı tümörlerde zorlanıyor. Vücut içinde T hücresi çoğalmasından kaynaklanan sitokin salınım sendromu (cytokine release syndrome, CRS) ve immün efektör hücre ilişkili nörotoksisite sendromu (ICANS) da önemli yan etkiler arasında. Otolog ürünlerin karmaşık üretimi ve maliyeti ise tedavi edilebilecek hasta sayısını kısıtlıyor.

Bu nedenle yeni nesil immünoterapiler farklı yollar deniyor. Bunların bir kısmı klinik denemelerde ilerliyor. Aşağıda kaynaktaki beş yaklaşımı sırayla ele alıyoruz.

BiTE: Hazır ürün olarak T hücresini yönlendirmek

Amgen’in öncülük ettiği çift özgüllü T hücresi yönlendirici (bispecific T-cell engager, BiTE) teknolojisi, T hücresindeki CD3 ile tümör hücresindeki seçili bir antijeni aynı anda bağlıyor. Böylece T hücresi tümör hücresiyle doğrudan temas ediyor ve öldürme işlemi başlıyor. Amgen’in küresel onkoloji geliştirmeden sorumlu kıdemli başkan yardımcısı Jean-Charles Soria’ya göre bu yaklaşım, hastaya özel hücre toplama ve üretim sürecine gerek kalmadan tedavi imkânı sunabiliyor.

“BiTE teknolojisi, kanser bakımındaki önemli bir karşılanmamış ihtiyacı gidermek için geliştirildi. 30 yıldır bu bilimin üzerine inşa ediyoruz; önce kan kanserlerinde, daha yakın zamanda katı tümörlerde.” – Jean-Charles Soria

Soria, BiTE ve CAR T’yi rakip değil tamamlayıcı yaklaşımlar olarak tanımlıyor. En uygun seçim hastalığa, hedef biyolojisine, hastanın durumuna ve klinik kanıtların bütününe bağlı. BiTE’ların özellikle tümör hücrelerinde sık ve tutarlı ifade edilen, sağlıklı dokuda sınırlı bulunan hedeflere uygun olabileceğini belirtiyor. Amgen, küçük hücreli akciğer kanserinde daha erken tedavi basamaklarını ve BiTE’ların başka mekanizmalarla birleştirilmesini araştırıyor. Prostat kanseri için STEAP1 hedefli araştırma amaçlı BiTE xaluritamig ise ileri klinik geliştirme aşamasında. Şirket, hematolojik malignitelerde küresel olarak onaylanan ilk BiTE molekülünü ve yaygın bir katı tümör olan küçük hücreli akciğer kanserinde FDA onaylı ilk BiTE tedavisini piyasaya sunduğunu belirtiyor.

Artiva: Genetik değiştirilmemiş NK hücreleri ve monoklonal antikor

Artiva Biotherapeutics, genetik olarak değiştirilmemiş doğal öldürücü (natural killer, NK) hücrelerini Rituxan® gibi monoklonal antikorlarla (mAb) birlikte veriyor. Antikorun Fab bölgesi B hücresindeki antijene, Fc kısmı ise NK hücresindeki CD16’ya bağlanıyor. Bu üçlü bağlanma NK hücresini aktive ediyor. Rituxan tek başına verildiğinde hastanın kendi NK hücrelerine bağımlı kalıyor. B hücreli kanserlerde ya da otoimmün hastalıklarda bu hücreler azalmış veya düşük aktiviteli olabiliyor.

NK hücreleri vücutta çoğalmadığı için CRS ve ICANS gibi ciddi yan etkiler görülmüyor. Bu da infüzyonların büyük hastane ortamlarının dışında yapılmasına olanak tanıyor. Karşılığında yüksek dozlar güçlü bir üretim süreci gerektiriyor. Güney Kore merkezli GC Cell’in yan kuruluşu olan Artiva’nın en büyük farkı, ölçeklenebilir üretim süreci:

  • Kordon kanı üniteleri, NK hücrelerinde yüksek afiniteli CD16 taşıyan bireylerden seçiliyor.
  • Her kordon yaklaşık 50 ara ürün oluşturuyor; her ara ürün yaklaşık 80 milyar hücre veriyor.
  • Sekiz milyar hücrelik dozla tek bir kordon ünitesinden yaklaşık 500 hasta tedavi edilebiliyor.

CEO Fred Aslan’a göre ürün maliyeti otolog CAR T’ye kıyasla bir büyüklük mertebesi daha düşük. Şirket, iki onkoloji ve beş otoimmün endikasyonda yaklaşık 150 hastada test yaptı. Tek başına Rituxan ile ortalama hastada kanda mL başına bir B hücresi kalırken, kombinasyonda tüm endikasyonlarda B hücresi saptanmadı. Agresif non-Hodgkin ve Hodgkin lenfomada CD40 antikoruyla tam yanıt oranı ve kalıcılık otolog CAR T ile uyumlu bulundu. Otoimmün hastalıklardaki ilk sonuçlar da benzer düzeyde. Öncü endikasyon refrakter romatoid artrit; Faz III çalışması başlatılıyor ve verilerin 2028’e kadar beklendiği belirtiliyor.

Dragonfly: Hastalığa göre doğru hücreyi azaltmak

Dragonfly Therapeutics’in otoimmün platformu CCR6, CD19, BAFFR, FAP, CD52 ve BCMA hedeflerini kapsıyor. Her hedef farklı bir patojenik hücre popülasyonuna ve lupus nefritinden fibrozis ve amiloidoza uzanan farklı hastalıklara yönelik. Platform, ilk sınıftan mAb’ler ile üç bağlanma koluna sahip trispesifik bağışıklık hücresi yönlendiricilerini (TriNKET) içeriyor. TriNKET’ler bir antijene, NKG2D’ye ve CD16’ya bağlanıyor. NKG2D ve CD16, NK hücrelerinde aktive edici reseptörler.

Şirkete göre mevcut hücrelerin devreye alınması; çoğalma fazı, lenfodeplesyon, canlı hücrede gen değişikliği ve ürünün kendisinden kaynaklanan ikincil malignite riskini ortadan kaldırıyor. Yarı ömrün günlerle ölçülmesi etkiyi doz kontrollü ve geri döndürülebilir kılıyor. En ileri otoimmün programı DF5112, CCR6 hedefli bir mAb. Th17 hücrelerini ve hafıza B hücrelerinin bir alt kümesini bağışıklık sisteminin geri kalanını koruyarak azaltmayı amaçlıyor. Şirket, ikisini aynı anda azaltan ilk molekül olduğunu söylüyor. Faz I tamamlanmak üzere ve erken verilerin 2026 sonunda paylaşılması planlanıyor.

MiNK: Değişmez NKT hücreleri

MiNK Therapeutics, kendi hedefleme ve yönlendirme mekanizmasına (iTCR) sahip değişmez doğal öldürücü T (iNKT) hücrelerini kullanıyor. Bu hücreler hem doğuştan hem de edinsel bağışıklığı düzenliyor, dokulara doğal olarak yöneliyor. Klinik veriler, doz başına 1 milyar hücrede nörotoksisite veya CRS görülmediğini gösteriyor. Öncü program agenT-797, allojenik ve hazır bir iNKT hücre tedavisi. Virüs kaynaklı akut solunum sıkıntısı sendromunda (ARDS) değerlendiriliyor; olumlu güvenlik profili, artmış sağkalım ve azalmış ikincil enfeksiyon oranı gözlenmiş.

USC’den SHIFTERS: Tümörün içine antijen kurmak

Katı tümörlerde sorun, neredeyse hiçbir antijenin yalnızca tümör hücrelerinde bulunmaması; mevcut antijenler de düzensiz dağılıyor ve zamanla kayboluyor. USC ekibi (Guo ve ark., Science Advances, 2026) çözüm olarak tümörün içine bir antijen kurmayı, ancak bunu yalnızca tümör içinde yapmayı öneriyor. Hipoksi tek başına güvenli bir adres değil, çünkü beyin, karaciğer, kemik iliği ve bağırsak da düşük oksijenli. Odaklanmış ultrason (focused ultrasound, FUS) hassas bir fiziksel adres sunuyor, ancak ısı şoku kaynaklı ifade kısa sürüyor.

Ekip bu iki girdiyi SHIFTERS adlı iki anahtarlı bir VE kapısı devresinde birleştirdi. Hipoksi bölünmüş Gal4-VP64 transkripsiyon faktörünün bir yarısını, FUS ısıtması diğer yarısını açıyor. İki yarı yalnızca birlikte bir araya gelip CD19 ifadesini başlatıyor. CD19 synNotch/EGFR CAR T hücreleri, 3D sferoidlerde ve bağışıklığı baskılanmış fare modellerinde test edildi. Hücreler indüklenen CD19 ile “hazırlanıyor”, ardından EGFR üzerinden çevredeki tümör hücrelerini öldürüyor.

  • Anahtar yalnızca tümör benzeri yüzde 1 oksijende çalıştı, normal düşük oksijenli dokuyu yok saydı.
  • İfade 72 saat boyunca yüzde 60-80’de kaldı, yaklaşık altıncı günde başlangıç düzeyine döndü.
  • Tümör hücrelerinin yalnızca yüzde 25’inde indüksiyonla popülasyonun yarısından fazlası öldürüldü.
  • Hipoksi yerine karaciğer kanserine özgü bir promotör kullanıldığında süreç yalnızca karaciğer kanseri hücrelerinde yeniden üretildi.

Sonraki adımlar arasında tümör bağışıklık baskısını sistemik toksisite olmadan aşmak için ultrasonla kontrol edilen sitokinler (IL-2, IL-18, interferon-γ), diğer kanserler için tümör özelliği promotör kitaplığı ve bağışıklığı normal modellerde FUS doz takvimi yer alıyor.

Ortak çizgi: Hedefe uygun hücre, kontrol edilebilir etki

Bu çalışmaların ortak noktası, otolog CAR T’nin gösterdiği ilkeyi (bağışıklık sistemi hastalığa karşı kullanılabilir) koruyup üretim yükünü, toksisiteyi ve hedef seçimini yeniden tasarlamak. Hazır ürünler, çoğalmayan NK hücreleri ve kontrollü antijen indüksiyonu, bir sonraki ilaç sınıfının hem onkolojide hem de otoimmün hastalıklarda ortaya çıkabileceğine işaret ediyor.

Haber kaynağı: GEN

Editör Yorumu!

B hücresi deplesyonunun ne kadar derin olduğunu ölçen yöntemler, bu yeni nesil tedavilerin kıyaslanmasında merkezî bir rol oynayacak: Artiva'nın verilerinde Rituxan tek başına mL başına bir B hücresi bırakırken kombinasyonda hiç B hücresi saptanmaması, kan örneklerinde hassas hücre sayımının klinik sonuç kadar belirleyici olabileceğini gösteriyor. Hazır (off-the-shelf) ürünlerde hasta başına hücre toplama ve kişiselleştirilmiş üretim adımı kalktığı için laboratuvar iş yükü hasta örneğinden çok ürün kalite kontrolüne, doz hazırlığına ve infüzyon sonrası immün izleme testlerine kayabilir. NK ve iNKT ürünlerinde yüksek hücre dozu gerektiği için üretim ölçeği ve tutarlılığı, laboratuvarların en çok izlemesi gereken başlık olacak. Bu ürünlerin Türkiye'de kullanılabilmesi için ruhsatlandırma sürecinin TİTCK yetkisinde olduğunu da akılda tutmak gerekir. Dragonfly'nin DF5112 için 2026 sonu ve Artiva'nın refrakter romatoid artrit Faz III çalışması için 2028 civarı beklenen verileri, otoimmün hastalıklarda hücre temelli tedavilerin yönünü netleştirecek ilk somut işaretler olacak.

CAR T tedavisi kan kanserlerinde etkili olsa da katı tümörlerde zorlanıyor. Vücutta T hücresi çoğalmasından kaynaklanan sitokin salınım sendromu (CRS) ve immün efektör hücre ilişkili nörotoksisite sendromu (ICANS) önemli yan etkiler arasında. Otolog ürünlerin karmaşık üretimi ve maliyeti de tedavi edilebilecek hasta sayısını kısıtlıyor.

BiTE (bispecific T-cell engager) molekülleri, T hücresindeki CD3 ile tümör hücresindeki seçili bir antijeni aynı anda bağlıyor. Böylece T hücresi tümör hücresiyle doğrudan temas edip öldürme işlemini başlatıyor. Hastaya özel hücre toplama ve üretim süreci gerekmediği için hazır ürün olarak kullanılabiliyor. Amgen, BiTE ve CAR T'yi rakip değil, tamamlayıcı yaklaşımlar olarak tanımlıyor.

Artiva'nın genetik olarak değiştirilmemiş NK hücreleri vücutta çoğalmadığı için CRS ve ICANS gibi ciddi yan etkiler görülmüyor. Kordon kanı üniteleri yüksek afiniteli CD16 taşıyan bireylerden seçiliyor. Her kordon yaklaşık 50 ara ürün oluşturuyor ve her ara ürün yaklaşık 80 milyar hücre veriyor. Sekiz milyar hücrelik dozla tek bir kordon ünitesinden yaklaşık 500 hasta tedavi edilebiliyor.

Bülten Aboneliği

Sosyal Medyada Paylaşın

LabHaber

Tüm Hakları Saklıdır © 2026 - Tasarım ve Yazılım: brain.work

labhaber, laboratuvar, analiz, biyoteknoloji ve test alanlarında faaliyet gösteren profesyoneller için hazırlanmış bağımsız bir sektörel haber platformudur.