
Kemoterapi, birçok kadının meme kanserinden kurtulmasını sağlıyor. Georgetown Üniversitesi Lombardi Kapsamlı Kanser Merkezi’nden araştırmacıların JAMA Network Open’da yayımlanan yeni çalışması ise bu kazancın bir bedeli olabileceğine işaret ediyor. Tedavi, biyolojik yaşı kronolojik yaşın ilerisine taşıyabiliyor ve meme kanseri dışındaki nedenlerle daha erken ölüm riskini artırabiliyor. Çalışma, meme kanserinin tedavi edilmesinin yaşam boyu faydası ile olası biyolojik yaşlanma hızlanması arasındaki dengeyi nüfus temelli simülasyon modeliyle tahmin eden ilk çalışma olarak tanımlanıyor.
Çalışmanın kıdemli yazarı ve Georgetown Lombardi Kanser ve Yaşlanma Araştırma Enstitüsü (I-CARE) direktörü Jeanne Mandelblatt, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki 18,6 milyon kanser sağ kalanının en büyük tek grubunu meme kanseri geçirmiş kadınların oluşturduğunu vurguluyor. Mandelblatt’a göre sağ kalımı uzatan bazı kemoterapi biçimleri ikincil bir soruna yol açıyor: Vücudun hücre ve organlarında tedaviye bağlı moleküler hasar oluşuyor ve biyolojik yaş hızlanıyor.
Bu hızlanmanın sonucu, kırılganlık ve bilişsel sorunlar gibi yaşlanmayla ilişkili hastalıkların daha erken ortaya çıkması ve sağlıklı yaşam yıllarının kaybı olabiliyor. Mandelblatt, kemoterapinin yol açtığı biyolojik yaşlanmanın yıllarca sürebildiğini, etkilerinin ise uzun süre gözle görülmediğini belirtiyor. Yazarlar ayrıca bu durumun kardiyovasküler hastalık ve diyabet gibi kronik yaşlanma ilişkili hastalıklarla bağlantılı olabileceğini aktarıyor.
Araştırmacılar, kemoterapinin yaşlanmayı hızlandırdığı mekanizmalardan birinin senesen hücrelerin (senescent cells) birikimi olduğunu belirtiyor. Bu hücreler bölünmeyi bırakmış ancak hücre ölümüne dirençli hücrelerdir. Doku yeniden yapılanmasındaki değişiklikler ve inflamasyon yoluyla yaşlanmayı daha da ilerletiyor, meme kanseri dışı hastalık ve ölüm yükünü artırıyorlar. Birinci yazar Swarnavo Sarkar, senesen hücrelerin yaşlanmayla ilişkili hastalıklara yol açan biyolojik moleküller saldığını, bunun da ek doku hasarı ve inflamasyonla sonuçlandığını anlatıyor.
“Kemoterapiye bağlı biyolojik yaşlanma yıllarca sürebilir ve bu hızlanmanın etkileri uzun yıllar görünmez.” — Jeanne Mandelblatt, MD, MPH
Ekip, yerleşik bir nüfus düzeyinde simülasyon modeli ile kemoterapinin hücresel senesens üzerindeki etkisine dair güncel verileri birleştiren karşılaştırmalı etkililik çalışması yürüttü. Kullanılan model, Kanser Müdahale ve Gözetim Modelleme Ağı’na (CISNET) ait meme kanseri modeliydi. Biyolojik yaşlanmayı meme kanseri epidemiyolojisiyle bütünleştiren bu yapı, 25 yıllık, Ulusal Kanser Enstitüsü destekli bir araştırmacı konsorsiyumuna dayanıyor. Hem Mandelblatt hem Sarkar bu konsorsiyumun üyesi.
Biyolojik yaş tahmininde, senesensin yaygın bir biyobelirteci olan p16 proteininin kandaki düzeyleri kullanıldı. Model, kemoterapi sonrası senesens dağılımını p16INK4a düzeyleriyle temsil etti ve kemoterapiye bağlı senesensin yalnızca meme kanseri dışı ölümleri etkilediğini varsaydı. p16’nın seçilme nedeni, yayımlanmış araştırmalardan elde edilen güçlü veriler ve laboratuvar çalışmalarında p16 bakımından zengin hücrelerin temizlenmesinin yaşam süresini uzatabildiğine dair kanıtlar. Diğer biyolojik yaşlanma belirteçleri üzerinde de çalışmalar sürüyor ve ileride kullanılabilir.
Simülasyon, 30 ile 79 yaş arasındaki kadınlara dayandı ve hücresel hasarı (sitotoksisite) ile biyolojik yaş hızlanması daha fazla veya daha az olan kemoterapi türlerini karşılaştırdı. En sitotoksik antrasiklin rejimlerini alan hayatta kalanların, yaşlanmayla ilişkili hastalıkların erken başlaması nedeniyle ortalama 9,4 kalan yaşam yılı kaybettiği tahmin edildi.
Araştırmacılara göre erken yaşta tanı alan ve/veya en sitotoksik rejimlerle tedavi edilen hastalarda biyolojik yaş hızlanması en yüksek öngörüldü. Bu hastalarda meme kanseri dışı nedenlerden ölüm riski, genel popülasyonda beklenenden daha erken kronolojik yaşlarda artıyor.
Yazarlar bir noktayı özellikle netleştiriyor: Tedavinin amacı meme kanserinde sağ kalımı artırmak olduğundan, onkologlar olası yaşlanma hızlanmasına bakarak tedavi kararlarını değiştirmemeli. Sonuçlar, olası yaş hızlanmasının farkında olunması gerektiğini gösteriyor. Mandelblatt, model sonuçlarının tedavi bittikten sonra biyolojik yaş testinin yararını değerlendirecek gelecek çalışmalara yol göstermesini umuyor.
Hedef, tedavinin yaşlandırıcı etkilerini hafifletecek ve hayatta kalanın yaşam boyu sağlığını ve yaşam kalitesini iyileştirecek kişiselleştirilmiş sağ kalım bakımı sunmak. Mandelblatt’a göre bu konu şimdi özellikle önemli, çünkü fiziksel aktivite ve başka amaçlarla kullanılan ilaçlar, meme ve diğer kanserlerden kurtulanlarda hızlanmış yaşlanmayı yavaşlatma konusunda umut vaat ediyor. Bu da çalışmada tahmin edilen yaşam yılı kayıplarının bir kısmını geri kazandırabilir.
Sarkar iki sonraki adım planladıklarını söylüyor. Birincisi, yöntemi radyoterapi, immünoterapi, hedefe yönelik tedaviler ve hormonal tedaviler gibi diğer meme kanseri tedavilerine genişletmek. Bu tedavilerin de yaşlanmayı hızlandırdığı ve etkilerinin tedaviden yıllar sonra sürebildiği görülüyor. İkincisi, bireysel sonuçlara ilişkin görüşmelere yön verebilmek için hayatta kalanların özelliklerine dair bilgileri modele eklemek.
Yazarlar, biyolojik yaş değerlendirmesinin ve yaş hızlanmasının yönetiminin sağ kalım sonuçları üzerindeki etkisini test edecek ek araştırmalara ihtiyaç olduğunu da vurguluyor. Çalışma bir simülasyon modeline dayandığı için bulgular, kesin klinik sonuçlardan çok, izlenmesi gereken bir risk haritası olarak okunmalı.
Çalışma: JAMA Open Network · Haber kaynağı: GEN
Tüm Hakları Saklıdır © 2026 - Tasarım ve Yazılım: brain.work