80 Bin Kan Örneğinde Alzheimer ve Parkinson’un Erken Protein İzleri Aranacak

3 Kasım 2026
3 dk dk okuma süresi
80 Bin Kan Örneğinde Alzheimer ve Parkinson’un Erken Protein İzleri Aranacak

Nörodejenerasyonu işaret edebilecek kan proteinlerinin birçoğu o kadar düşük düzeylerde dolaşıyor ki standart analiz yöntemleri bunları ancak zor kaydediyor. Yeni başlatılan bir çalışma, ultra duyarlı bir platformun bu proteinleri 80 bin kan örneği boyunca yakalayıp yakalayamayacağını sınayacak. Hedef, belirtiler ortaya çıkmadan yıllar önce bir sinyal görebilmek.

UKB-PRISM çalışması nedir?

Alamar Biosciences ve Nightingale Health, UK Biobank Proteomics for Risk Identification and Signatures of brain health in Midlife (UKB-PRISM) adlı çalışmayı 2 Kasım 2026’da duyurdu. Ölçümleri Nightingale kendi laboratuvarlarında, Alamar’ın NULISA platformunu kullanarak yapacak. Çalışma, UK Biobank katılımcılarından alınan örneklerde dolaşımdaki yüzlerce proteini ölçecek.

Projeyi Michael J. Fox Foundation for Parkinson’s Research, Alzheimer’s Research UK ve LifeArc finanse ediyor. Çalışmanın 2027 sonuna kadar tamamlanması bekleniyor.

NULISA nasıl çalışıyor?

NULISA, “NUcleic acid Linked Immuno-Sandwich Assay” ifadesinin kısaltması. Yöntem, hedef proteini yakalamak için DNA oligonükleotidleriyle etiketlenmiş antikorları eşleştiriyor. Ardından bir yakalama ve bırakma (capture-and-release) süreci arka plan sinyalini yıkayarak uzaklaştırıyor. DNA raporlayıcılar en sonunda yeni nesil dizileme (next-generation sequencing, NGS) ile okunuyor.

Bu tasarımın pratik anlamı şu: sinyal, klasik bir renk ya da floresan okumasından değil, DNA dizilemesinden geliyor. Çok düşük konsantrasyondaki proteinlerin gürültüden ayrılması gereken nörodejenerasyon biyobelirteç araştırmalarında, arka plan sinyalini temizleyen bu adım kritik bir rol oynuyor.

Neden şimdi?

Çalışmanın zamanlaması, Alzheimer ve Parkinson hastalığının altında yatan biyolojinin tanıdan yıllar önce başladığı yönündeki giderek güçlenen görüşü yansıtıyor. Şirketlerin aktardığına göre Alzheimer ve diğer demanslar dünya genelinde 55 milyondan fazla kişiyi, Parkinson ise 12 milyondan fazla kişiyi etkiliyor. Her iki hastalığın da 2050’ye kadar belirgin biçimde artması öngörülüyor.

Öne çıkan çalışma özellikleri

  • Ölçek: UK Biobank katılımcılarından 80 bin kan örneği
  • Platform: Alamar’ın NULISA teknolojisi, DNA etiketli antikorlar ve NGS okuması
  • Ölçüm yeri: Nightingale Health’in kendi laboratuvarları
  • Finansman: Michael J. Fox Foundation, Alzheimer’s Research UK ve LifeArc
  • Tamamlanma: 2027 sonu

Paydaşlar ne diyor?

Alamar’ın kurucusu, CEO’su ve yönetim kurulu başkanı Yuling Luo, çalışmanın getireceği fırsatı şöyle anlattı:

“Nightingale ve UK Biobank ile çalışarak bu sinyalleri artık on binlerce insan üzerinde, belirtiler ortaya çıkmadan yıllar önce ölçebiliyoruz. Dünyanın dört bir yanındaki araştırmacılara da bu hastalıkların ne zaman ve neden başladığını sorgulamak için yeni bir yol sunuyoruz.”

UK Biobank Başkan Yardımcısı Bilim İnsanı Adam Lewandowski ise proteinlerin dokuların onarımına yardım ettiğini, iltihabı düzenlediğini ve sayısız vücut işlevini desteklediğini belirtti. Lewandowski’ye göre bunlara rağmen proteinlerin beyin sağlığını etkilemek üzere birlikte nasıl çalıştığı hakkında hâlâ nispeten az şey biliniyor.

Michael J. Fox Foundation’da translasyonel araştırmalardan sorumlu baş biyobelirteç bilim insanı Samantha Hutten, verilerin potansiyel biyobelirteçlerin değerlendirilmesine ve gelecekteki terapötik araştırmalara yön vermeye yardımcı olabileceğini söyledi. LifeArc CEO’su Sam Barrell ise kaynağın, belirtileri başka durumlarla örtüştüğü için tanısı zor olabilen nadir demanslarda daha doğru tanının temelini atmaya katkı sağlayabileceğini ifade etti.

Veriler araştırmacılara açılacak

Çalışma tamamlandıktan sonra tüm veri seti, onaylanmış araştırmacıların dünya genelinde erişimine UK Biobank Research Analysis Platform üzerinden açılacak. Bu, proteomik verinin yalnızca projeyi yürüten ekiplerle sınırlı kalmayacağı, başka grupların da kendi hipotezlerini aynı kaynak üzerinde sınayabileceği anlamına geliyor.

Neleri izlemek gerekir?

Kaynak metin, çalışmanın hangi proteinlere odaklanacağını ya da bir biyobelirtecin klinik kullanıma ne zaman girebileceğini belirtmiyor. Bu nedenle UKB-PRISM’in hemen bir tanı testi sunması beklenmemeli. Asıl katkı, yeterince büyük bir kohortta, çok düşük düzeydeki proteinlerin ölçülebildiğini ve belirtilerden önceki dönemle ilişkilendirilebildiğini göstermek olacak. Sonuçlar 2027 sonrasında yayımlandıkça, ultra duyarlı immünoassay ve dizileme tabanlı okuma yaklaşımının nörodejenerasyon araştırmasındaki yeri daha net görülecek.

Haber kaynağı: GEN

Editör Yorumu!

NULISA'nın okumayı NGS'ye bağlaması, bu tür ultra duyarlı protein ölçümlerinin yalnızca immünoassay analizörü değil, dizileme altyapısı ve biyoinformatik kapasitesi de gerektirdiği anlamına geliyor. Nörodejenerasyon biyobelirteci çalışmak isteyen laboratuvarlar için ilk soru hangi cihazın alınacağından çok, örnek hazırlama ve veri analizi zincirinin nerede kurulacağı. Çalışmanın tamamlanmasının ardından veri seti onaylı araştırmacılara dünya genelinde açılacağı için, kendi kohortunda ölçüm yapamayan Türk araştırma gruplarının da UK Biobank Research Analysis Platform üzerinden başvuru yapıp bu verilerle çalışma imkânı doğabilir. Burada sağlık verisinin özel nitelikli kişisel veri sayıldığı KVKK çerçevesi, Türkiye'deki örneklerle karşılaştırmalı çalışma tasarlanırsa gündeme gelecek. Şimdilik yapılacak en doğru şey, 2027 sonrası yayımlanacak sonuçlarda hangi proteinlerin öne çıktığını ve ölçümlerin tekrarlanabilirliğinin nasıl raporlandığını izlemek.

UKB-PRISM, UK Biobank Proteomics for Risk Identification and Signatures of brain health in Midlife adının kısaltmasıdır. Alamar Biosciences ve Nightingale Health 2 Kasım 2026'da çalışmayı duyurdu. Nightingale ölçümleri kendi laboratuvarlarında, Alamar'ın NULISA platformuyla yapacak. Proje Michael J. Fox Foundation, Alzheimer's Research UK ve LifeArc tarafından finanse ediliyor ve 2027 sonuna kadar tamamlanması bekleniyor.

NULISA, NUcleic acid Linked Immuno-Sandwich Assay ifadesinin kısaltmasıdır. Yöntem, hedef proteini yakalamak için DNA oligonükleotidleriyle etiketlenmiş antikorları eşleştirir. Ardından bir yakalama ve bırakma süreci arka plan sinyalini yıkayarak uzaklaştırır. DNA raporlayıcılar en sonunda yeni nesil dizilemeyle (NGS) okunur. Sinyalin renk ya da floresan yerine DNA dizilemesinden gelmesi ve arka planın temizlenmesi, çok düşük konsantrasyondaki proteinlerin gürültüden ayrılmasına yardımcı olur.

Hayır, bunun hemen beklenmemesi gerekir. Kaynak metin, çalışmanın hangi proteinlere odaklanacağını ya da bir biyobelirtecin klinik kullanıma ne zaman girebileceğini belirtmiyor. Çalışmanın asıl katkısı, yeterince büyük bir kohortta çok düşük düzeydeki proteinlerin ölçülebildiğini ve belirtilerden önceki dönemle ilişkilendirilebildiğini göstermek olacak. Veri seti tamamlandıktan sonra onaylı araştırmacılara UK Biobank Research Analysis Platform üzerinden açılacak.

Bülten Aboneliği

Sosyal Medyada Paylaşın

LabHaber

Tüm Hakları Saklıdır © 2026 - Tasarım ve Yazılım: brain.work

labhaber, laboratuvar, analiz, biyoteknoloji ve test alanlarında faaliyet gösteren profesyoneller için hazırlanmış bağımsız bir sektörel haber platformudur.