Güney Afrikalı Girişim Enzimleri Tekrar Kullanılabilir Hale Getiriyor

26 Ekim 2026
4 dk dk okuma süresi
Güney Afrikalı Girişim Enzimleri Tekrar Kullanılabilir Hale Getiriyor

Afrika kıtası rutin aşılarının %99’unu, biyofarmasötiklerinin ise %70-90’ını ithal ediyor. Africa CDC, bu bağımlılığın 2050’ye kadar beceri ve istihdam kaybı olarak kıtaya 1,1 trilyon dolara kadar mal olabileceği uyarısını yapıyor. Güney Afrika’da bir grup girişim ise bu tabloyu düşük maliyetli, merkezi olmayan biyoteknoloji Ar-Ge ve üretim prototipleriyle değiştirmeye çalışıyor.

Enzimler tek seferde harcanmasın

Bu girişimlerin başında, hassas fermantasyon (precision fermentation) ve ileri biyoüretim alanında çalışan Immobazyme geliyor. Şirket; rekombinant protein (recombinant protein), enzim ve büyüme faktörlerini uygun maliyetle üretmeyi ve Afrika’nın biyofarma ithalat faturasını düşürmeyi amaçlıyor. Kurucu ortak ve operasyon sorumlusu Nick Enslin, ilk patentini Stellenbosch Üniversitesi’nde öğrenciyken aldığını anlatıyor.

Çıkış noktası basit bir gözlem: Endüstriyel uygulamalarda ya da mRNA üretiminde kullanılan enzimler görece pahalı. Üstelik tek kullanımdan sonra geri kazanılamıyor, oysa işlevlerini yitirmiş değiller. Enslin’e göre enzimler tekrar kullanılabilecek durumdayken atılıyor.

PepTrap nasıl çalışıyor?

Enzim immobilizasyonu (enzyme immobilization) yaklaşımında enzimler katı bir matrise sabitleniyor. Substrat bu yapının içinden geçerken enzimatik reaksiyon gerçekleşiyor, enzim ise yerinde kalıyor ve tekrar tekrar kullanılabiliyor. Enslin bunu laktaz örneğiyle açıklıyor: Laktozu daha basit şekerlere parçalayan laktaz sabitleniyor, süt bu yapının üzerinden geçirilerek laktozsuz süt elde ediliyor.

Enslin’e göre o dönemdeki immobilizasyon teknolojileri ya pahalıydı ya da birden fazla uygulama için optimize edilmemişti. Immobazyme’in PepTrap adlı teknolojisi bu boşluğu hedefliyor. Şirketin geliştirdiği, selüloz temelli ve sentetik bu özgün sistem enzimleri tutuyor, stabilize ediyor ve farklı sektörlerde maliyet etkin biçimde yeniden kullanılmasını sağlıyor.

Bilimi kurmak kolay, ölçeklemek zor

Enslin ve iki kurucu ortak için bilimi doğru kurmak işin görece kolay kısmıydı. Asıl zorluk ölçeklemede: Güney Afrika’da bir biyoteknoloji şirketini büyütmek yatırım ve altyapı açısından çok ağır. Enslin’in ifadesiyle üretim kapasitesi her 10 kat arttığında neredeyse yepyeni bir üretim hattı satın almak gerekiyor.

Şirket yakın zamanda 1,45 milyon dolar girişim sermayesi topladı; toplam fonlaması 2,9 milyon dolara ulaştı. Silikon Vadisi ölçeğinde mütevazı bir rakam bu, ancak Güney Afrika’nın sınırlı girişim finansmanı ekosistemi için anlamlı. Enslin bunu Afrika biyoteknolojisinin yatırım çekemeyeceğini savunan eleştirmenlere bir yanıt olarak görüyor ve 2015’te Roche tarafından rekor 445 milyon dolara satın alınan Kapa Biosystems’i örnek gösteriyor.

Önce düşük riskli ürünler, sonra biyobenzerler

Enslin’in hedefi net: 2030’ların sonuna kadar Afrika kıtası için biyobenzer (biosimilar) üreten kendi GMP (İyi Üretim Uygulamaları) tesisine sahip olmak. Bu hedefe giden yolda daha “kolay ulaşılabilir” alanlar var: nutrasötikler, kozmetik, gıda ve içecek ile tarımsal biyoteknoloji. Bu ürünler ilaçlara göre daha düşük düzenleme ve sertifikasyona tabi. Yine de Enslin’e göre Afrika kıtası bu tür yeni ürünlerde de zorlanıyor.

Tablonun arka planı sert: Enslin, COVID-19 aşısına erişimde Afrika’nın en son sıradaki gruplardan biri olduğunu hatırlatıyor. Güney Afrika’da biyobenzer alanında GMP üreticileri çok az; eldeki bir avuç üreticinin çoğu küçük moleküller ve kimyasallar üzerinde çalışıyor, biyolojik ilaç üretmiyor. Kıtanın en büyük jenerik ilaç üreticisi Aspen’deki yakın tarihli bir aksama ise Güney Afrika’da oral kontraseptif kıtlığı riskini doğurmuş durumda.

Düzenleme bilimin gerisinde

Enslin düzenleyici çerçeveye de dikkat çekiyor. Güney Afrika’da FDA’nın karşılığı olarak tanımladığı kurumun hâlâ 2014 tarihli FDA kılavuzlarını izlediğini söylüyor ve bunu “oldukça eski” buluyor. Ona göre düzenleyicilerin biyobenzerlerin ve mRNA aşılarının ne olduğunu daha iyi kavrayacak şekilde mevzuatı güncellemesi gerekiyor; bilim o kadar hızlı ilerliyor ki düzenleyiciler yetişmekte zorlanıyor.

Akademik makaleden ticari ürüne: LaunchLab CERIBIO

Güney Afrika üniversiteleri onlarca yıldır dünya standartlarında araştırma makaleleri üretiyor, ancak fikri mülkiyetin büyük bölümü akademik dergilerde kalıyor. Stellenbosch Üniversitesi’ndeki LaunchLab CERIBIO, 300 metrekarelik bir biyoteknoloji laboratuvarı ve iş kuluçka merkezi olarak bu “yayımla ya da yok ol” kültürünü kırmayı hedefliyor. Immobazyme, bu merkezin en başarılı spinout’larından biri.

Üniversitenin inovasyon ve ticarileştirme baş direktörü Anita Nel, üniversite laboratuvarında ticari çalışma yürütmenin çok zor olduğunu belirtiyor. Bu yüzden spinout şirketlere ayrılmış, ortak kullanımlı bir alan yaratılmış. Araştırmacılar, buluşları koruma altına alındıktan sonra sonuçlarını yayımlamaya teşvik ediliyor.

“Yayımı engellemekten çok, yayımlamadan önce patent almak söz konusu.” — Anita Nel

Merkeze gelen her buluş için ticari potansiyel, yenilik ve pazara çıkış yolu açısından detaylı bir inceleme (due diligence) yapılıyor. Seçenekler iki yönlü: Mevcut pazarı olan bir şirkete lisans vermek ya da üniversite desteğiyle yeni bir spinout kurmak. Spinout’lar ayrıca yerel ve küresel yatırımcılarla buluşturuluyor. Nel’e göre bu yatırımcılar derin teknoloji ve biyoteknoloji alanını biliyor ve fintek’teki gibi hızlı ilerleme beklemiyor.

Batı Kap’ta kabaran ekosistem

Enslin, yatırımı ekosistem için bir onay olarak değerlendiriyor ve Batı Kap’ta ortamın ısındığını söylüyor. Espriyle, bölgeye artık “Cape Silicon Valley” dendiğini ekliyor. Elbette bu aşamada ortada henüz bir biyobenzer üretimi yok; Immobazyme’in somut hedefi, önce enzim teknolojisiyle gelir ve altyapı oluşturmak.

Haber kaynağı: GEN

Editör Yorumu!

Enzimin tek kullanımlık olması, mRNA sentezi ve gıda-endüstri enzimi uygulayan laboratuvarlarda ciddi bir sarf malzeme maliyeti kalemi oluşturuyor; PepTrap gibi immobilizasyon yaklaşımları bu kalemi azaltmayı hedefliyor ve laboratuvar yöneticilerinin enzimli iş akışlarında geri kazanım ile yeniden kullanım seçeneklerini sorgulamasına zemin hazırlıyor. Yine de teknolojinin performansına dair bağımsız veri haberde yer almıyor; tedarikçi iddiaları pilot ölçekte doğrulanmadan bütçeye yansıtılmamalı. İkinci izlenecek nokta düzenleme: Enslin'in 2014 tarihli FDA kılavuzlarına takılı kalan bir düzenleyiciye yönelttiği eleştiri, biyobenzer ve mRNA aşısı gibi hızlı gelişen alanlarda mevzuatın güncel tutulmasının üretim yatırımlarını doğrudan etkilediğini gösteriyor. Türkiye'de ilaç ve tıbbi cihaz ruhsatlandırması TİTCK'nın yetkisinde olduğundan, yerli biyobenzer ve biyoteknoloji girişimleri için kılavuzların bilimin hızıyla uyumu aynı şekilde belirleyici olacaktır. Üniversite içinde ortak kullanımlı kuluçka laboratuvarı, önce patent sonra yayın ilkesi ve lisans ya da spinout ayrımı gibi LaunchLab CERIBIO modeli de, TÜBİTAK destekli üniversite-sanayi projeleri yürüten ekipler için ticarileştirme sürecini kurgulamada karşılaştırma noktası olabilir.

PepTrap, Immobazyme'in geliştirdiği selüloz temelli, sentetik bir enzim immobilizasyon sistemidir. Enzimleri katı bir matrise tutup stabilize eder. Substrat bu yapıdan geçerken enzimatik reaksiyon gerçekleşir, enzim yerinde kalır ve tekrar kullanılabilir.

Enzimler çoğu uygulamada tek kullanımdan sonra atılıyor, oysa işlevlerini yitirmiş olmuyorlar. İmmobilizasyonla enzim reaksiyon ortamında kalıyor ve yeniden kullanılıyor. Bu da özellikle mRNA üretimi ve endüstriyel uygulamalardaki sarf malzeme maliyetini azaltmayı hedefliyor. Ancak haberde teknolojinin performansına dair bağımsız veri paylaşılmıyor.

Şirket, 2030'ların sonuna kadar Afrika kıtası için biyobenzer üreten kendi GMP tesisini kurmayı hedefliyor. Önce nutrasötik, kozmetik, gıda ve tarımsal biyoteknoloji gibi daha düşük düzenlemeli ürünlerle gelir ve altyapı oluşturacak. Engeller arasında ölçekleme maliyetleri, sınırlı girişim finansmanı, az sayıdaki biyobenzer GMP üreticisi ve güncelliğini yitirmiş düzenleyici kılavuzlar yer alıyor.

Bülten Aboneliği

Sosyal Medyada Paylaşın

LabHaber

Tüm Hakları Saklıdır © 2026 - Tasarım ve Yazılım: brain.work

labhaber, laboratuvar, analiz, biyoteknoloji ve test alanlarında faaliyet gösteren profesyoneller için hazırlanmış bağımsız bir sektörel haber platformudur.