
Anthropic geçtiğimiz günlerde Claude’u kullanarak bakteriyofajlarda (bakterileri enfekte eden virüsler) bir ters transkriptaz (reverse transcriptase) sistemi tespit ettiğini duyurdu. Bu çalışmayla şirket, en az bir başka araştırma grubunun da yürüttüğü aktif bir alana girmiş oldu. James M. Dewar, The Scientist’te yayımlanan görüş yazısında aynı dönemde Anthropic’in biyoloji güvenlik önlemlerinin bilim insanlarının Claude ile bakteriyofajlarda ters transkriptaz aranmasını engellediğini söylüyor. Dewar’a göre bu kısıtlama hâlâ yürürlükte ve geniş uygulandığı için Claude, kendisi gibi pek çok bilim insanı için fiilen kullanılamaz durumda.
Dewar’ın tespiti şu: Anthropic bilim insanlarına bir araştırma aracı sunuyor, aynı aracı onlarla rekabet etmek için kullanıyor ve hangi alanlarda rekabet edebileceklerine de kendisi karar veriyor. Yazar, bu ilişkinin verimli olması için yapay zekâ şirketleri ile bilim insanları arasında üniversiteler ve dergiler gibi bilimsel kurumlar üzerinden karşılıklı düzenlemeler gerektiğini savunuyor.
Yazarın verdiği örnek somut: Claude’a ‘Bakteriyofajlarda yeni ters transkriptazları belirlememe yardım eder misin?’ sorusu yöneltildiğinde, Claude’un ‘[bio]’ sınıflandırıcısı (classifier) devreye giriyor ve istek reddediliyor. Sınıflandırıcı, istekleri veya yanıtları tarayan ve kısıtlamaları tetikleyebilen bir filtre. Anthropic’in program belgeleri, gerçek zamanlı biyoloji sınıflandırıcılarının olağan bilimsel çalışmayı kesintiye uğratabildiğini kabul ediyor ve doğrulanmış kuruluşlar için gevşetildiklerini anlatıyor.
Dewar’a göre ticari rekabet, akademiye hizmet vermenin maliyeti ve biyolojik olay riski, Anthropic’in bilim insanlarına geniş erişim sağlaması için az teşvik bırakıyor. Yazar bunu üç başlıkta özetliyor:
OpenAI ve diğer şirketler biyolojide çok daha az kısıtlı yardım sunuyor. Yine de Dewar, Anthropic’in kısıtlamalarının önemini koruduğunu belirtiyor. Nature’da yayımlanan çalışmalar yapay zekâ sistemlerinin erken evre ilaç keşfine katkı yaptığını zaten gösteriyor (Gottweis ve ark., Co-Scientist; Ghareeb ve ark., çok ajanlı sistem). Modellerin güçlü yönleri farklı olduğundan, genel performansları benzer olsa bile farklı adaylar bulabiliyorlar. Bir model umut vadeden bir adayı yakalayıp diğeri kaçırırsa, erişimi kısıtlamak deneysel gelişimi geciktirebilir. Dewar ayrıca Claude’un şu anda mevcut en güçlü yapay zekâ araştırma araçlarından biri olduğunu öne sürüyor.
Yazara göre deneyimli bilim insanlarına erişim vermek bir güvenlik argümanı da taşıyor. Anthropic, Google ve OpenAI sistemlerinin karıştığı yakın tarihli siber güvenlik olaylarında, gerçek kuruluşlara karşı beklenmeyen yetkisiz faaliyetler görüldü. Bu başarısızlık, yapay zekâ şirketlerinin hesaplama avantajının en belirgin olduğu alanda yaşandı. Anthropic’in yeni biyoloji laboratuvarı ise bilim camiasına dağılmış deneysel kapasite ve uzmanlığın yalnızca küçük bir bölümünü temsil ediyor. Dewar, siber davranışı öngörmeye yetmeyen bir avantajla biyolojik yetenekleri dış yardım olmadan kapsamlı biçimde değerlendirmenin zor olduğunu savunuyor.
Anthropic’in Yaşam Bilimleri Doğrulama Programı (Life Sciences Verification Program), doğrulanmış kuruluşlara daha az biyoloji kısıtlamasıyla gelişmiş Claude modellerine erişim sunuyor. Ancak Dewar, doğrulama sürecini hızlandırdıklarını bildiren bir e-posta almasına rağmen hâlâ erişimi olmadığını, tanıdığı birçok araştırmacının da aynı durumda olduğunu söylüyor. Buna karşılık ayrı bir bilim insanı avantajı olan Claude Science’a kayıt, yalnızca bir fakülte web sayfasıyla yaklaşık beş dakikada tamamlanıyor. Yazar, kurumsal bağlılıklar ve ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH) gerekliliklerine dayalı biyogüvenlik onaylarının erişim için kanıt sayılmasını öneriyor. Nitelikli bağımsız bilim insanları için bir yol açılmasını, uygunluk ölçütlerinin, karar sürelerinin ve ret gerekçelerinin yayımlanmasını da istiyor.
Üniversiteler fakülte listelerini doğrulayıp ilgili biyogüvenlik onay kayıtlarını ortak bir süreçle sunarak şirketlerin doğrulama yükünü azaltabilir. Ayrıca insan iş birlikçiler arasında olduğu gibi, yapay zekâ modellerinin önemli katkılarını tanıyan ticari düzenlemeler müzakere edebilirler. Belgelenmiş katkılara göre fikri mülkiyet hakları ya da lisans gelirleri paylaştırılabilir. Böylece yapay zekâ sağlayıcılarının kendi şirketleri dışındaki keşiflerde de mali payı olur.
Dewar, dergilerin yapay zekâ katkısı için yazarlık kredisine izin vermesini, ancak bunu zorunlu kılmamasını öneriyor.
Yazar listeleri PubMed’de indekslenirken teşekkür bölümleri indekslenmiyor ve ücretli makalelerde erişilemeyebiliyor. Resmî politikalar şu anda yapay zekâ modellerini yazarlıktan dışlıyor. Dewar’a göre uygulamada geçerli ölçüt, makalenin son hâline ya da yayımlanmasına olumlu etki eden önemsiz olmayan bir katkı. Belirleyici biyolojik sistemi bulan veya temel analizi geliştiren bir ajan bu ölçütü karşılayabilir. OpenAI’ın yapay zekâ üretimi matematiksel ispatları yayımlaması da konuyu somutlaştırıyor. Karar, yazarlara, kurumlarına ve ilgili yapay zekâ şirketlerine bırakılmalı.
Dewar, Anthropic’in bilime katkılarını ve kendisi gibi bilim insanlarına sunduğu ücretsiz erişimi takdir ettiğini belirtiyor. Ancak şirketin erişimi etkili kılmak için daha fazlasını yapabileceğini, üniversite ve dergilerin de iş birliğini yapay zekâ şirketleri için cazip hâle getirebileceğini savunuyor. Kaynak yazının referansları arasında, ters transkriptaz keşfini anlatan Yoon ve arkadaşlarının 2026 tarihli çalışması da yer alıyor.
Çalışma: Nature · Haber kaynağı: The Scientist
Tüm Hakları Saklıdır © 2026 - Tasarım ve Yazılım: brain.work