UK Biobank, Veri Skandalından Yedi Ay Sonra Araştırmacılara Yeniden Açılıyor

30 Ekim 2026
3 dk dk okuma süresi
UK Biobank, Veri Skandalından Yedi Ay Sonra Araştırmacılara Yeniden Açılıyor

Dünyanın en çok kullanılan biyomedikal veri kaynaklarından biri olan UK Biobank, yaklaşık yedi ay süren kesintinin ardından araştırmacıların projelerine kısa süre içinde dönebileceğini duyurdu. Karar, platformun güvenliğine duyulan güveni sarsan büyük bir veri ihlalinin ardından geldi.

Ne Olmuştu?

Nisan ayında UK Biobank, 500 bin katılımcıya ait tıbbi verinin Çin merkezli e-ticaret sitesi Alibaba’da satışa çıkarıldığının ortaya çıkması üzerine platforma erişimi kapattı. Verilerin, adı açıklanmayan üç akademik kurum tarafından paylaşılmış olduğu belirlendi. Oxford Üniversitesi’nde epidemiyolog olan ve UK Biobank’ın icra kurulu başkanı ve baş araştırmacısı olarak görev yapan Rory Collins, o dönemde verilerin listelenmesinden sorumlu kurum ve kişilerin kaynağa erişiminin askıya alındığını açıklamıştı.

Yeniden Açılışın Aşamaları

Collins, 22 Ekim’de yaptığı paylaşımda erişimin geri verilmesine yönelik son adımları anlattı. Buna göre bağımsız bir siber güvenlik şirketi, araştırmacıların biyobankın katılımcı verilerine eriştiği UK Biobank Araştırma Analiz Platformu’nun (Research Analysis Platform) güvenli olduğunu doğruladı. Ancak kurum hâlâ Birleşik Krallık hükümetinin ve ulusal sağlık verisi sorumlularının onayını bekliyor.

“Bu onayı alır almaz, araştırmacıların platforma aşamalı olarak yeniden dahil edilmesini yönetmek için her projenin yürütücüsüyle yeniden iletişime geçeceğiz.”

Takvim şu şekilde ilerleyecek:

  • 2026’nın geri kalanında: UK Biobank, indirilen verinin paylaşılmasının güvenli olup olmadığını kontrol eden çıktı denetimi (output checking) sürecini küçük bir kullanıcı grubuyla elle yürütecek.
  • 2027’de: Otomatik denetim sistemine geçilerek platform tam kapasiteyle açılacak. Yeni sistem, kullanıcıların biyobanktan tüm sonuçlarını dışa aktarabilmesine olanak tanıyacak.

Kod Depoları ve Veri Silme Yükümlülüğü

UK Biobank, araştırmacılardan ve kurumlardan tamamlanmış projelerle ilgili tüm anonimleştirilmiş katılımcı verilerini silmelerini istedi. Kurum, bazı kod depolarında bu verilerin hâlâ bulunduğunu da belirtti ve veriyi paylaşan araştırmacılara yaptırım uygulayacağı uyarısında bulundu.

Ayrı bir duyuruda ise kullanıcıların GitHub, GitLab veya Bitbucket gibi kod depolarıyla UK Biobank verisini kullanmaya dair kısa ve zorunlu bir eğitimi tamamlaması şartı getirildi. Bu adım, ihlalin teknik altyapıdan çok veri paylaşım alışkanlıklarından kaynaklanabileceğini düşündürüyor.

Bilim Dünyası İçin Neden Önemli?

Platformun kapalı kalması, çok sayıda ekibin çalışmasını durdurdu. 66 ülkede 22 binden fazla araştırmacı UK Biobank verisini kullanıyor. Kaynak şu veri setlerini barındırıyor:

  • 90 bin kişiye ait görüntüleme verisi
  • 500 bin kişinin tüm genomu ve ekzomu (whole genomes and exomes)
  • 54 bin kişiye ait proteomik (proteomics) veri
  • İki milyonu aşkın çevrim içi sağlık anketinin sonuçları

Kuyruk Mary Üniversitesi’nde moleküler genomik uzmanı olan Patricia Munroe, Research Professional News’e yaptığı açıklamada durumu şöyle özetledi:

“UK Biobank bizim için çok önemli bir kaynak. Yeniden çalışmaya başlayabilmek heyecan verici olacak; çünkü projelerimizin birçoğu beklemede ve bu arada diğer uluslararası biyobankalarla çalışmalar yürütüyoruz.”

Munroe’nun sözleri, kesintinin etkisini gösteriyor: araştırma ekipleri çalışmalarını tamamen durdurmak yerine alternatif uluslararası biyobankalara yöneldi.

Öne Çıkan Dersler

Olay, büyük ölçekli biyomedikal veri altyapılarında en zayıf halkanın her zaman platformun kendisi olmadığını gösteriyor. Veriler, erişim yetkisi verilmiş kurumlar aracılığıyla platform dışına taşınmış durumda. UK Biobank’ın yanıtı da buna paralel: platformun bağımsız doğrulaması, çıktı denetiminin sıkılaştırılması, kod depolarına yönelik zorunlu eğitim ve ihlale karışanlara yaptırım bir arada uygulanıyor. Aşamalı yeniden açılış ve 2027’ye uzanan takvim, kurumun hızdan çok güveni yeniden inşa etmeyi önceliklendirdiğini gösteriyor.

Haber kaynağı: The Scientist

Editör Yorumu!

Biyobank verisiyle çalışan ya da çalışmayı planlayan bir ekip için en somut etki, analiz sonuçlarının platformdan dışarı çıkarılma biçiminin değişmesi: 2026 boyunca elle yürütülecek çıktı denetimi ve 2027'de devreye girecek otomatik sistem, sonuçların dışa aktarım takvimini doğrudan belirleyecek. Laboratuvarların kod yönetimi alışkanlıklarını da gözden geçirmesi gerekiyor; çünkü UK Biobank'ın uyardığı gibi sorun, GitHub, GitLab ve Bitbucket gibi depolarda unutulan katılımcı verisinde de yatıyor. Analiz betiklerini ve ara dosyaları depolara aktarmadan önce veri içerip içermediğini denetleyen basit bir iç kontrol listesi, tamamlanmış projelerdeki verinin silinmesi talebini karşılamak için de işe yarar. Türkiye'de sağlık verisi, 6698 sayılı KVKK kapsamında özel nitelikli kişisel veri sayıldığından, uluslararası veri kaynaklarıyla çalışan ekiplerin veri paylaşım ve saklama süreçlerini hem kaynak kurumun hem de yerel mevzuatın gereklerine göre belgelemesi akıllıca olur. Platformun ne zaman ve hangi sırayla açılacağı hükümet ve ulusal sağlık verisi sorumlularının onayına bağlı; bu onayın gelişi, projelerin yeniden başlama takvimini belirleyecek ana işaret olacak.

Nisan ayında 500 bin katılımcıya ait tıbbi verinin Çin merkezli e-ticaret sitesi Alibaba'da satışa çıkarıldığı ortaya çıktı. Verilerin adı açıklanmayan üç akademik kurum tarafından paylaşıldığı belirlendi. Bunun üzerine UK Biobank platforma erişimi kapattı ve verilerin listelenmesinden sorumlu kurum ve kişilerin erişimini askıya aldı.

Bağımsız bir siber güvenlik şirketi Research Analysis Platform'un güvenli olduğunu doğruladı, ancak kurum hâlâ Birleşik Krallık hükümetinin ve ulusal sağlık verisi sorumlularının onayını bekliyor. Onay sonrası araştırmacılar aşamalı olarak yeniden dahil edilecek. 2026'nın geri kalanında çıktı denetimi küçük bir kullanıcı grubuyla elle yürütülecek, 2027'de ise otomatik denetime geçilerek platform tam kapasiteyle açılacak.

Araştırmacılardan ve kurumlardan tamamlanmış projelerle ilgili tüm anonimleştirilmiş katılımcı verilerini silmeleri istendi. Bazı kod depolarında bu veriler hâlâ bulunuyor ve veriyi paylaşanlara yaptırım uygulanacağı uyarısı yapıldı. Ayrıca kullanıcıların GitHub, GitLab veya Bitbucket gibi kod depolarıyla UK Biobank verisini kullanmaya dair kısa ve zorunlu bir eğitimi tamamlaması şart koşuldu.

Bülten Aboneliği

Sosyal Medyada Paylaşın

LabHaber

Tüm Hakları Saklıdır © 2026 - Tasarım ve Yazılım: brain.work

labhaber, laboratuvar, analiz, biyoteknoloji ve test alanlarında faaliyet gösteren profesyoneller için hazırlanmış bağımsız bir sektörel haber platformudur.