Yapay Zekâ Tümörü Maskeliyor: Biyopsideki Sağlıklı Doku Engeli Aşılıyor

17 Ekim 2026
4 dk dk okuma süresi
Yapay Zekâ Tümörü Maskeliyor: Biyopsideki Sağlıklı Doku Engeli Aşılıyor

Kanser tedavisinde kişiye özel ilaç seçimi, çoğu zaman tek bir parça dokuya bağlı. Karın boşluğunun derinliklerinde ya da kafatasının içinde yer alan katı tümörler, sağlıklı dokuyla çevrilidir. Klinisyen biyopsi aldığında örneğe tümör hücrelerinin yanında sağlıklı hücreler de karışır. Dizilemeye (sequencing) gönderilen DNA’nın bir kısmı bu nedenle tümöre ait değildir. ABD’li tıbbi teknoloji şirketi QuantumCyte, bu sorunu yazılım ve malzeme biliminin birleştiği bir yöntemle çözmeyi hedefliyor.

Sessiz Sorun: Her Dört Biyopsiden Biri Yetersiz

QuantumCyte’ın kurucu ortağı ve CEO’su John Butler’a göre klinik olarak anlamlı bir sonuç almak için örnekteki tümör DNA’sının, tümör olmayan DNA’ya oranla en az yüzde 30 düzeyinde olması gerekiyor. Ancak tümör biyopsilerinin yaklaşık yüzde 25’inde bu eşik aşılamıyor.

“Bu hastalar hedefe yönelik bir tedavi bulma şansını bile yakalayamıyor. Katı tümör testi yapan dünyadaki her referans laboratuvar bu sorunla karşı karşıya.” — John Butler

Başka bir deyişle sorun, genomik analizin kendisinde değil, örneğin fiziksel yapısında yatıyor. Dizileme teknolojileri ne kadar gelişirse gelişsin, girdi olarak verilen doku “kirliyse” sonuç da güvenilmez ya da elde edilemez oluyor.

Bir Eşin Hastalığından Doğan Girişim

Genomik sektöründe tüm kariyerini geçiren Butler, başlangıçta bu sorunu çözmeyi planlamıyordu. Eşine ileri evre metastatik kanser tanısı konması, onu hastanın tümörünü yönlendiren mutasyonlara özgü ilaçları belirlemenin yeni yollarını aramaya itti. Eşi bugün birkaç yıldır hastalığın ilerlemediği bir dönemde.

Fikrini Singapur Genel Hastanesi Patoloji Bölümü Başkanı Tony Lim’e anlattığında ise beklenmedik bir geri bildirim aldı: “Bu çok hoş ama yanlış problemi çözüyorsun.” Lim, asıl darboğazın doku biyopsilerindeki tümör saflığı olduğunu söyledi. Bu görüşme şirketin yönünü değiştirdi.

QCPRECISE Platformu Nasıl Çalışıyor?

Geliştirilen QCPRECISE™ Precision Extraction Platform, dijital patoloji ile malzeme baskı teknolojisini birleştiriyor. Süreç şu adımlardan oluşuyor:

  1. Biyopsi lamının dijital görüntüsü alınır ve mevcut yapay zekâ modelleri tümör bölgesini tanımlar.
  2. QuantumCyte’ın geliştirdiği yazılım bu görüntüyü yüksek çözünürlüklü siyah-beyaz bir haritaya dönüştürür. Siyah sağlıklı dokuyu, beyaz tümör hücrelerini gösterir.
  3. Plastik bazlı, yarı katı bir polimer mürekkep, lamdaki siyah işaretli alanlara baskılanır. Mürekkep neredeyse anında katılaşarak sağlıklı dokuyu kapatır, yalnızca tümör dokusu açıkta kalır.
  4. Açıkta kalan tümör hücreleri bir çözelti ile çözülür, DNA pipetle toplanır ve dizilemeye gönderilir.

Butler, bu dönüşümün göründüğünden çok daha karmaşık olduğunu vurguluyor. Sistemin çalışır hale gelmesi zaman aldı. Ekip fikri 2019’da ortaya attığında gereken hesaplama gücü henüz mevcut değildi.

Singapur’daki Karşılaştırmalı Çalışmanın Bulguları

Ekip, Singapur Genel Hastanesi’nde Lim ile yürüttüğü çalışmada yöntemini geleneksel patoloji iş akışıyla yan yana test etti. Sonuçlar klinik açıdan dikkat çekici:

  • Yetersiz DNA vakaları kurtarıldı: Geleneksel yöntemde yeterli DNA elde edilemeyen birden fazla olguda QuantumCyte yaklaşımı analiz için yeterli materyal sağladı.
  • Tedaviye erişim sağlandı: Normalde tümörü hiç dizilenmeyecek hastalarda immünoterapi için belirteçler (marker) bulundu ve hastalar ihtiyaç duydukları tedaviyi aldı.
  • Ek ilaç hedefleri belirlendi: Biyopsisi zaten yeterli DNA içeren hastalarda bile saf örnek, daha fazla ilaç hedefini görünür kıldı.

Butler’ın verdiği örnek çarpıcı: Kolon kanserli bir hastada mevcut patoloji süreci kolon kanseri ilacına yönelik bir belirteç bulurken, yeni yöntem aynı belirtece ek olarak bir meme kanseri ilacına işaret eden ikinci bir belirteç de tespit etti. Hasta hem seçilen ilacın işe yarayacağına dair daha güçlü bir güven, hem de alternatif tedavi seçenekleri hakkında daha fazla bilgi kazanmış oldu.

Çoklu Omik Analizin Kapısı Aralanıyor

Platformun bir diğer avantajı, çok miktarda tümör DNA’sına ihtiyaç duymaması; asıl önemli olan örneğin yüksek saflıkta olması. Bu da aynı biyopsiden farklı testlerin yapılabilmesine imkân tanıyor. QuantumCyte’ın baş ürün sorumlusu Surekha Karudapuram’a göre bu yaklaşım, çoklu omik veri (multiomic data) fikrinin özünü oluşturuyor: Genomiğin ötesinde analiz için daha fazla doku kalıyor.

Şirket şu anda tümör DNA’sını izole etmeye odaklansa da platform RNA ve protein izolasyonuna da uygun. Onkoloji dışındaki uygulamalar da gündemde. Ekip platformu inflamatuvar bağırsak hastalığı ve yağlı karaciğer hastalığında da denedi. Butler’ın ifadesiyle “her katı doku hastalığı bu teknolojiden yararlanabilir.”

Klinik Doğrulama ve Sıradaki Adımlar

QuantumCyte, 2026 BioTools Innovator programının dört finalistinden biri seçildi. Finalistler San Diego’daki kapanış etkinliğinde yer aldı. Butler, bu görünürlüğün hasta ve onkologların teknolojiyi fark edip soru sormasını artırdığını söylüyor. Şirket şimdiden, biyopsisinde dizileme için yeterli tümör materyali bulunmayan hastalardan talep alıyor. Teknoloji henüz klinik olarak doğrulanmadığı için bu hastalara yardım edilemiyor. Bu nedenle ekip, Quest Diagnostics ile klinik doğrulama çalışması yürütüyor.

Sektör İçin Anlamı

Dizileme maliyetleri düşerken asıl darboğazın örnek kalitesine kayması, ön analitik süreçlerin (pre-analytical) önemini artırıyor. Yapay zekâ destekli dijital patoloji ile fiziksel doku işleme teknolojilerinin birleşmesi, laboratuvar otomasyonunda yeni bir kategori yaratabilir. Teknolojinin klinik doğrulamadan geçmesi ve referans laboratuvarların iş akışına entegre edilmesi, önümüzdeki dönemin belirleyici eşiği olacak.

Haber kaynağı: The Scientist

Editör Yorumu!

Moleküler tanıya dayalı kişiselleştirilmiş onkoloji ülkemizde de hızla yaygınlaşıyor. Büyük şehir hastaneleri, üniversite hastaneleri ve özel referans laboratuvarları yeni nesil dizileme (NGS) panelleriyle çalışıyor. Ancak burada da yetersiz tümör içeriği nedeniyle sonuç alınamayan biyopsi sorunu geçerli. Böyle bir durumda hastanın hem zaman hem de tedavi şansı kaybı yaşanabiliyor, tekrar biyopsi ise özellikle derin yerleşimli tümörlerde riskli. Bu nedenle QuantumCyte benzeri ön analitik çözümler, Türk patoloji ve genetik laboratuvarları için dikkatle izlenmesi gereken bir gelişme. Sektör açısından üç başlık öne çıkıyor. Birincisi maliyet: Sarf malzeme ve cihazların büyük bölümü ithal olduğundan, kur dalgalanmaları laboratuvarların yatırım kararlarını doğrudan etkiliyor. Bu tür bir platformun Türkiye'ye gelmesi durumunda sağlayacağı ek hasta kazanımı ile maliyetin dengelenmesi gerekecek. İkincisi mevzuat: Böyle bir cihaz ve yazılımın Türkiye'de kullanılabilmesi için tıbbi cihaz mevzuatı ve ilgili TİTCK süreçleri kapsamında değerlendirilmesi, yapay zekâ bileşeni nedeniyle de veri güvenliği ve KVKK uyumunun sağlanması gerekir. Üçüncüsü geri ödeme: Moleküler testlerin SGK kapsamındaki yeri, yeni teknolojilerin yaygınlaşma hızını belirleyecek. Test başarısını artıran bir ön işlem adımının geri ödeme sisteminde nasıl karşılık bulacağı belirsiz. Yerli ekosistem için fırsat da var. TÜBİTAK destekleri, dijital patoloji, yapay zekâ ve biyomalzeme alanında çalışan girişimler ile üniversite-hastane iş birlikleri için uygun bir zemin sunuyor. Türkiye'nin dijital patoloji altyapısı hâlâ gelişme aşamasında olsa da tümör segmentasyonu gibi alanlarda yerli yazılım geliştirme potansiyeli yüksek. Laboratuvar yöneticileri ve patologlar için pratik çıkarım ise şu: Dizileme sonuçlarını değerlendirirken örneğin tümör oranını ve doku işleme sürecini sorgulamak, yeni teknolojilerin klinik doğrulama verilerini yakından takip etmek gerekiyor.

Katı tümörler sağlıklı dokuyla çevrilidir ve biyopsi sırasında örneğe sağlıklı hücreler de karışır. Klinik olarak anlamlı bir sonuç için tümör DNA'sının tümör olmayan DNA'ya oranla en az %30 olması gerekir, ancak biyopsilerin yaklaşık %25'inde bu eşik aşılamaz.

Biyopsi lamının dijital görüntüsü alınır ve yapay zekâ modelleri tümör bölgesini tanımlar. Yazılım görüntüyü siyah-beyaz bir haritaya çevirir; siyah alanlar sağlıklı dokuyu gösterir. Plastik bazlı yarı katı polimer mürekkep bu alanlara baskılanır ve hızla katılaşarak sağlıklı dokuyu kapatır. Açıkta kalan tümör hücreleri çözülür, DNA pipetle toplanıp dizilemeye gönderilir.

Henüz değil. Teknoloji klinik olarak doğrulanmadığı için bu aşamada hastalara yardım edilemiyor. QuantumCyte klinik doğrulama çalışmasını Quest Diagnostics ile yürütüyor. Singapur Genel Hastanesi'ndeki karşılaştırmalı çalışmada ise yöntem umut verici sonuçlar gösterdi.

Bülten Aboneliği

Sosyal Medyada Paylaşın

LabHaber

Tüm Hakları Saklıdır © 2026 - Tasarım ve Yazılım: brain.work

labhaber, laboratuvar, analiz, biyoteknoloji ve test alanlarında faaliyet gösteren profesyoneller için hazırlanmış bağımsız bir sektörel haber platformudur.