
2024 yılında ABD Hava Kuvvetleri Akademisi’nde çalışan mikolog Allison Porman Swain, eski bir pirinç kabında mavi mikrobiyal üreme fark etti. Normalde bu tür bozulmuş yemek artıklarını doğrudan çöpe atardı. Ancak bir önceki yıl sosyal medyada yaşanan “mavi çorba destanı” (blue soup saga) aklına geldi. Pirinci atmak yerine bir araştırma projesinin parçasına dönüştürdü.
Hikâyenin başlangıcında, California State University San Marcos’ta genomik uzmanı olan Elinne Becket vardı. Becket, parlak mavi pigment üreten mikroplarla bulaşmış bir çorbayla karşılaşmıştı. Çorbayı önce atmış, ancak fotoğrafını paylaştıktan sonra takipçilerinin birkaçı örnek almasını ve mikrobu tanımlamasını istemişti. Becket’in internet topluluğunun yoğun ilgiyle izlediği bu yan proje, sorumlunun Pseudomonas carnis olduğunu ortaya koydu.
Bu popülerlik sonrasında Becket, renkli üreme gösteren bozulmuş gıdaların gönderildiği isim hâline geldi. Kendi ifadesiyle insanlar ona renkli yiyeceklerini fotoğraf olarak ya da kelimenin tam anlamıyla fiziksel örnek olarak göndermeye başladı. İlk örnek, aynı koridorda çalıştığı deniz biyoloğu meslektaşı Sergio Nigenda Morales‘ten geldi. Nigenda Morales mavileşen bir peyniri, Becket tatildeyken kapalı kapta ofisin buzdolabına bırakmıştı. Becket örneği dönüşünde aldı.
Porman Swain, Becket’e ulaştığında Becket muhtemelen mavi pigment üreten başka bir mikropla karşı karşıya olduklarından şüphelendi. Porman Swain örnek almak için pirinci buzdolabından yeniden çıkardığında ise beklenmedik bir durumla karşılaştı: Mavi üremeyi ilk fark ettiği günden Becket’in ilgisini doğruladığı güne kadar geçen birkaç gün içinde pirincte pembe renkli bir koloni de belirmişti.
Pembe koloni Becket’in heyecanını azaltmadı. Becket’in Porman Swain’e yanıtı kısaca şuydu: renk varsa gönder. Böylece her iki örnek de, o sırada Nigenda Morales’in peynir izolatını tanımlamakla meşgul olan Becket’in laboratuvarına ulaştı.
Becket’in laboratuvarında lisans öğrencisi Marisa Mendoza, bakterilerin izolasyonunu, DNA’nın dizileme için hazırlanmasını ve verilerin analizini üstlendi. Sonuçlar şunları gösterdi:
Her iki mavi türün de gıda bozulmasıyla ilişkili mikroplar olduğu biliniyor. Buna karşın mavi pigmentin kendisi hâlâ bir bilmece. Başka bakteriler, hatta bazı Pseudomonas türleri de mavi pigment üretiyor, fakat bunların çoğunda pigment hücre içinde kalıyor. Becket ve ekibinin izolatlarında ise renk hücrelerden dışarı salınıyor. Bu durum, pigmentin kendine özgü olabileceğine işaret ediyor.
Pembe pigment ise ekibi şaşırttı. Porman Swain’in aktardığına göre pembe bakterinin muhtemelen bir Serratia suşu olmasını bekliyorlardı. Pembe pigment üretebilen bir Pseudomonas‘ın çıkması onun için ilginç bir sürprizdi.
“Pembe bakterinin belki bir Serratia suşu olmasını bekliyorduk. Pembe pigment üretebilen bazı Pseudomonas’lar bulmuş olmamız ilginç.” — Allison Porman Swain
Araştırmacılar, bulgularını ve üç suşun tam olarak birleştirilmiş (assembled) genomlarını toplulukla paylaşılan bir kaynak olarak yayımladı. Çalışma Microbiology Resource Announcements dergisinde, “Complete genomes of blue- and pink-colored Pseudomonas strains isolated from spoiled foods” başlığıyla yer alıyor (Mendoza MC ve ark.). Tam genom dizileri, pigmentin hangi biyokimyasal yollarla üretildiğini araştıracak ekipler için bir başlangıç noktası sunuyor.
Porman Swain, mutfağından gelen örneklerle bir projede çalışacağını hiç beklemediğini söylüyor. Bilimde yaratıcı olmanın, yeni yöntemler ve yapılacak yeni işler bulmanın değerli olduğunu vurguluyor. Projenin laboratuvardaki kontaminasyonlara bakışını da değiştirdiğini belirtiyor. Kendi ifadesiyle, istenmeden gelişen bu üremelerin başka amaçlar için kullanılıp kullanılamayacağını ve yeni neler yapabileceklerinin bulunup bulunamayacağını merak ediyor.
Becket ise birçok bilimsel keşfin tesadüfen ya da bir sistemde neler olduğunu sormakla ortaya çıktığını hatırlatıyor. Ona göre bazen merak odaklı bir projeye ihtiyaç var, çünkü bu tür projeler bilim insanlarını bilimin kökenleriyle yeniden buluşturuyor.
Porman Swain kendi çalışma alanı olan mantarlara dönecek. Becket ise yan projeyi sürdürmeyi planlıyor ve bu bakterilerdeki pigment üretiminin arkasındaki biyokimyaya odaklanmak istiyor. Projeye dönmesinin nedenleri arasında kendi biyokimya becerilerini geliştirmek ve üzerinde çalışması keyifli bir iş bulmak da var. Becket projeyi “yan sevincim” olarak tanımlıyor.
Haber kaynağı: The Scientist
Tüm Hakları Saklıdır © 2026 - Tasarım ve Yazılım: brain.work