
İnflamatuvar bağırsak hastalığı ve duodenum ülseri gibi ince bağırsağı etkileyen rahatsızlıklar dünya genelinde milyonlarca insanı ilgilendiriyor. Ancak bu hastalıkların tanısı ve tedavisi hâlâ zor. Nedenlerinden biri anatomik: ince bağırsak karın boşluğunda kıvrılarak 20 fitten (yaklaşık 6 metreden) uzun bir yol katediyor ve erişimi güç. MIT’den makine mühendisi Giovanni Traverso ve ekibi bu soruna, yılanların hareket biçiminden ilham alan yumuşak bir robotla yanıt verdi.
Standart endoskopi, klinisyene bağırsağı görme imkânı veriyor; fakat doku biyopsisi alamıyor ve ilaç iletemiyor. Balon enteroskopi ise bu açığı kısmen kapatıyor. Şişip sönen balonlar sayesinde endoskop ilerletiliyor, böylece bazı hastalıklar aynı işlemde hem tanınıp hem tedavi edilebiliyor. Buna karşın işlem zaman alıyor ve özel eğitimli uzmanlar gerektiriyor. Bu da erişimi sınırlıyor.
Araştırmacılar, Science Robotics dergisinde tanıttıkları sistemi BIOSENTER olarak adlandırdı. Sistem üç bileşenden oluşuyor:
Yılanlar, vücutlarının karşıt taraflarındaki kasları sırayla kasıp gevşeterek ilerler. Ekip bu hareketi taklit etmek için sentetik elyaftan içi boş bir tüp tasarladı. Tüpün içinde, şişirilebilir odacıklara sahip aktüatörler (actuators) yer alıyor. Aktüatörler, enerjiyi harekete çeviren makine bileşenleri. Traverso’nun ifadesiyle, odacıklara giren hava miktarı ayarlanarak robotun hareket yönü belirlenebiliyor.
“Bu odacıklara giren hava miktarını ayarlayarak robotun hangi yöne gideceğini belirleyebilirsiniz.” — Giovanni Traverso
Robotun üzerinde üç işlevsel donanım bulunuyor:
Yapının dış yüzeyi, origaminin bir çeşidi olan kirigamidan esinlenen desenli kılıflarla kaplandı. Bu kılıflar, yılanların kaygan yüzeylerde tutunmasını sağlayan pulları modelliyor. Robotun içindeki odacıklar şiştiğinde kılıflar dışarı doğru açılıyor ve sistemin pürüzsüz bağırsak yüzeyine tutunmasına yardım ediyor.
MIT’de yüksek lisans öğrencisi ve çalışmanın ortak yazarı Ahmad Mujtaba Jebran, kirigami kılıfların yüzey sürtünmesini artırdığını belirtiyor. Bu sayede robot, hassas ince bağırsak dokusunu aşırı germeye gerek kalmadan, yerel doku teması ve çekiş kuvveti üretebiliyor.
Sistem, elektronik ve kontrol bileşenleriyle birlikte kullanıcının robotu yönlendirmesine olanak tanıyor. Robot ağız yoluyla ya da rektal yoldan yerleştirilebilecek şekilde tasarlandı. Ekip, gastrointestinal anatomisi insanınkine yakın olduğu için testleri klinik öncesi domuz modellerinde yaptı.
İlk güvenlik ve kavram kanıtı (proof-of-concept) denemelerinde BIOSENTER, hayvanların ince bağırsağına küçük karın kesileri aracılığıyla yerleştirildi. Sonuçlar şöyle:
Yani sistem tek bir platformda görüntüleme, örnekleme ve madde iletimi işlevlerini bir arada gösterdi. Bununla birlikte ilaç iletimi gerçek bir ilaçla değil, model sıvıyla denendi.
Yazarlar, cihazı klinik açıdan anlamlı enteroskopik işlemlere doğru ilerletmeyi hedeflediklerini belirtiyor. Mevcut çalışma domuz modelleriyle sınırlı; insanlarda bir deneme bildirilmedi. Traverso’nun vizyonu ise net:
“Umarız bunu ilerletmeye devam ederek ince bağırsağın daha otomatik değerlendirilmesini sağlayacak sistemler geliştirebiliriz.” — Giovanni Traverso
Traverso’nun çıkış noktası, 20-25 fitlik ince bağırsak bölümünün daha otomatik biçimde değerlendirilmesi ihtiyacı. Robot bu hedefe ulaşırsa, uzman bağımlılığı yüksek ve uzun süren işlemlere bir alternatif sunabilir. Yine de bu noktaya gelmek için klinik öncesi verilerin genişlemesi ve insan çalışmalarının yapılması gerekiyor.
Çalışma, Ying ve arkadaşlarının “Bioinspired soft enteroscopic robot for intestinal locomotion, steering, and intervention” başlıklı makalesiyle Science Robotics dergisinde yayımlandı.
Haber kaynağı: The Scientist
Tüm Hakları Saklıdır © 2026 - Tasarım ve Yazılım: brain.work